Απόψεις 

Το κυνήγι των βαθμών…

Ακούμε συχνά φράσεις όπως «Πρέπει να πάρεις μεγάλους βαθμούς», «Θα έχεις καλύτερο μέλλον μόνο τους μεγαλύτερους βαθμούς στην τάξη» ή «Διαβάζω πολλές ώρες επειδή κυνηγάω το καλύτερο βαθμό», «Πρέπει να πάρω για παράδειγμα 20 στα 20 επειδή απλά πρέπει».

Καθώς, λοιπόν, τα χρόνια περνούν, όλα αλλάζουν και παράλληλα όλα μένουν ίδια. Τι εννοούμε; Οι φράσεις που ακούγαμε στο παρελθόν, τις ακούμε και στο παρόν. Ένα ασταμάτητο κυνήγι βαθμών σε σημείο που οι βαθμοί έχουν τον απόλυτο έλεγχο. Αποκτά ο υποψήφιος κάποιο δίπλωμα στα γαλλικά και ο περίγυρός του τον ρωτάει:  «Με τι βαθμό το πήρες;». Αν δεν τα καταφέρει, του θέτει μια διαφορετική ερώτηση που περιέχει πάλι τη λέξη «βαθμό», λέγοντας:  «Για πόσους βαθμούς δεν το πήρες»;

Δεν θα αναφερθούμε σε κάποιο συγκεκριμένο περίγυρο, δηλαδή οικογενειακό ή φιλικό, δε θα κρίνουμε ή καλύτερα δε θα κατακρίνουμε μια συμπεριφορά που ίσως να διαφέρει από τη δική μας. Αντιθέτως, θα αναρωτηθούμε αν οι βαθμοί μας καθορίζουν, αν σχηματίζουν την προσωπικότητά μας, αν χτίζουν το μέλλον μας και γενικότερα αν πρέπει να υποταχθούμε σε εκείνους. Παράλληλα, θα αναφερθούμε στο μαθητή που βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της πίεσης που κάποιοι θα μπορούσαν να τη χαρακτηρίσουν καταπίεση.

Κάθε καθηγητής που ταυτόχρονα είναι και παιδαγωγός, δε διδάσκει μόνο. Αντιθέτως, παρατηρεί συμπεριφορές, ακούει προβληματισμούς, αναζητεί λύσεις και καθημερινά προσπαθεί να είναι δίπλα στο μαθητή. Του διδάσκει την απαιτούμενη ύλη αλλά δεν σταματάει εκεί. Τον ακούει, προσπαθεί να κατανοήσει τα προβλήματά του, τον συμβουλεύει αν του ζητηθεί. Τι κάνει, λοιπόν, όταν ακούει τις παραπάνω φράσεις; Κάποιοι θα πουν ότι ο καθηγητής πρέπει να μην εκφράσει τη γνώμη του, να συμφωνήσει με τον περίγυρο που αρθρώνει αυτές τις φράσεις και να ενισχύσει τη θέληση του να πάρει το μεγαλύτερο βαθμό. Κάποιοι άλλοι θα πουν ότι ο παιδαγωγός πρέπει να πάρει θέση. Εξάλλου, ο ρόλος του δεν είναι μόνο να διδάξει το μάθημά του σύμφωνα με κάποια συστήματα διδασκαλίας αλλά να συμβάλλει στη διαπαιδαγώγηση του μαθητή με θετικό τρόπο. Τι σμαίνει, όμως, με «θετικό τρόπο»; Εμείς πιστεύουμε ότι ο θετικός τρόπος είναι να μην επιβάλλουμε τα πιστεύω μας αλλά να αποδεικνύουμε ότι κάθε νόμισμα έχει δύο πλευρές. Εξάλλου, στη ζωή τίποτα δεν είναι απόλυτα μαύρο ή απόλυτα άσπρο. Μια τέτοια άποψη που είναι συνώνυμη της απολυτότητας δε μπορεί παρά να οδηγήσει σε απόλυτες απόψεις και ακρότητες.

Επομένως, τί γίνεται όταν ο περίγυρος απαιτεί από το μαθητή να αποκτήσει μεγάλους βαθμούς; Αυτός ο μαθητής, που διαβάζει αμέτρητες ώρες, που δεν έχει χόμπυ, που δεν κοινωνικοποιείται, που δεν είναι ενήμερος για την καθημερινότητα λόγω έλλειψης χρόνου θα είναι ο άνθρωπος που θα καταφέρει να έχει μόνο επιτυχίες στη ζωή; Ίσως, το καταφέρει. Αν, όμως, του επιβάλλεται να είναι ο τέλειος μαθητής χωρίς εκείνος να το επιθυμεί, πιθανώς δε θα έρθει αντιμέτωπος επιτυχώς με τις απαιτήσεις της ζωής. Το άγχος, η καθημερινή προσδοκία των τρίτων να φέρει το καλύτερο βαθμό δε θα του επιτρέψουν να καταλάβει τί θέλει εκείνος να κάνει. Τα ονείρα του δε θα έρθουν στο φως της ημέρας, επειδή ο περίγυρος θα τα έχει επισκιάσει με τα δικά του όνειρα. Ακούμε συχνά τη φράση από τους ενήλικες να αναφέρουν: «Εμείς ξέρουμε τί πρέπει να κάνει ο μαθητής», «Εμείς θέλουμε να είναι ο καλύτερος μαθητής για να γίνει στο μέλλον ο καλύτερος επιστήμονας». Παρατηρείται, λοιπόν, ότι τα όνειρα του ενήλικα που, πιθανώς δεν πραγματοποιήθηκαν για κάποιο λόγο, θα πραγματοποιηθούν μέσα από τη ζωή του μαθητή. Άλλες φορές ακούμε διαφορετικές φράσεις όπως, «Θα φέρεις το βαθμό που εγώ θέλω» ή «Μα τι βαθμό έφερες; Εγώ θα τα πήγαινα καλύτερα». Σε αυτές τις περιπτώσεις καταλαβαίνουμε ότι η ελευθερία του ατόμου, στην προκειμένη περίπτωση του μαθητή, καταλύεται από αυτές τις φράσεις. Ο περίγυρος, μπορεί να μη συμφωνεί με τον αποκτηθέντα βαθμό, αλλά παράλληλα δεν σέβεται την προσπάθεια του μαθητή. Τον κατακρίνει, τον υποβαθμίζει και του στερεί το δικαίωμα να στηρίξει αυτό που κατάφερε. Φυσικά, η αντίδρασή του είναι περισσότερο αρνητική αν ο μαθητής αποτύχει σε κάποια εξέταση. Δεν αναζητά τους λόγους που οδήγησαν εκεί ή δεν αναφέρει ότι η ζωή κρύβει αποτυχίες. Ίσως, το αναφέρει σε κάποιο συνομίληκο φορώντας κάποια μάσκα για να δώσει τη δική του θεατρική παράσταση αφού δεν πιστεύει τα όσα λέει.

Κάποιες φορές, παρατηρούμε ότι μαθητές να μπαίνουν σε αυτό το κυνηγητό των βαθμών χωρίς κανείς να τους το ζητά. Βλέπουμε ότι είναι κουρασμένοι από τις ατελείωτες ώρες μελέτης, στερημένοι από τη διασκέδαση, από τις κοινωνικές συναναστροφές. Κάποιοι από αυτούς προσπαθούν να συνδυάσουν τα πάντα, δηλαδή να διαβάσουν τέλεια, να δουν μια ταινία με τους φίλους ή να ακούσουν ένα αγαπημένο τραγούδι. Αλλά σε αυτή τη περίπτωση είναι περισσότερα αγχωμένοι και περισσότερο κουρασμένοι. Ο περίγυρός τους αναφέρει ότι αυτός ο μαθητής είναι χαρούμενος επειδή μπορεί να καταφέρει τα πάντα. Είναι, πράγματι χαρούμενος; Πώς μπορεί να ισχύει αυτό όταν στο μυαλό του υπάρχει ένα συνεχές πρόγραμμα που για να εκπληρωθεί, μετά το τέλος μιας εξόδου, θα πρέπει να ξενυχτήσει πάνω από το βιβλίο ώστε να διαβάσει περισσότερο; Πώς μπορεί να είναι χαρούμενος όταν η απόκτηση ενός διπλώματος με χαμηλότερο βαθμό από τον αναμενόμενο τον στεναχωρεί απεριόριστα; Πώς, λοιπόν, ο μαθητής που κυνηγά το τέλειο θεωρώντας ότι και ο ίδιος είναι τέλειος, μπορεί να είναι χαρούμενος σε μια πιθανή αποτυχία; Προφανώς κανείς δεν είναι χαρούμενος όταν αποτυγχάνει. Αναζητά τους λόγους που τον οδήγησαν εκεί και ξανασηκώνεται για να προσπαθήσει περισσότερο. Ο συγκεκριμένος μαθητής, όμως, δεν αναζητά αυτό. Αντιθέτως, θεωρεί ότι δεν έπρεπε να αποτύχει επειδή τα ξέρει όλα. Συνεπώς, καταλήγει στην άποψη ότι αδικήθηκε. Πρόκειται, πράγματι, για αδικία; Η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την προσωπική προσπάθεια αλλά και από εξωγενείς παράγοντες. Όταν για παράδειγμα ο μαθητής δίνει εξετάσεις για την τριτοβάθμια εκαπίδευση ή για την απόκτηση ενός διπλώματος ξένης γλώσσας, βρίσκεται σε ένα νέο περιβάλλον και όχι σε εκείνο του σχολικού ιδρύματος που φοιτά. Περιτριγυρίζεται από υποψηφίους που δεν γνωρίζει, από καθηγητές που επίσης δεν γνωρίζει. Το άγχος τον κυριεύει ακόμα και αν ο ίδιος δεν το παραδέχεται. Επομένως, ο ψυχολογικός του κόσμος έχει ήδη ταραχτεί και εκείνη την στιγμή καλείται να κάνει το καλύτερο δυνατό ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Το γεγονός ότι έφτασε σε αυτό το σημείο είναι ήδη η μεγάλη επιτυχία. Μπορεί, όμως, να το καταλάβει ή για εκείνον η επιτυχία υπάρχει μόνο αν πάρει το μεγαλύτερο βαθμό από όλους;

Πρέπει, τελικά, να κυνηγάμε τους βαθμούς ή όχι; Εμείς, πιστεύουμε, ότι η επιτυχία σχετίζεται και δεν σχετίζεται με τους βαθμούς. Ο μαθητής είναι άριστος και έχει το μεγαλύτερο βαθμό όταν δεν είναι εγκλωβισμένος στο κυνήγι των βαθμών, όταν είναι χαρούμενος, όταν χαμογελάει. Πώς μπορούμε να μιλάμε για τέλεια βαθμολογία όταν ένας μαθητής με αμέτρητους επαίνους, βγαίνει στη ζωή και δεν έχει τα εφόδια για να ζήσει; Οι συνομίληκοί του βγαίνουν για να πάνε κινηματογράφο και εκείνος δεν τους ακολουθεί, επειδή δεν έχει δει μέχρι τώρα κάποια ταινία. Ο πρώην περίγυρός του του είχε φτιάξει ένα μικρόκοσμο όπου εκείνος υπήρχε μόνο για να υπηρετεί τα θέλω τους. Τώρα είναι μόνος στο στοίβο της ζωής και χρειάζεται καθοδήγηση. Καταλαβαίνει ότι είναι ώρα να ανοίξει τα φτερά του αλλά δεν μπορεί. Χρειάζεται, επομένως, να αποκτήσει τις γνώσεις που του δίνει η ζωή. Παράλληλα, όμως, κινδυνεύει να πέσει στα δίχτυα ενός άλλου περίγυρου που ίσως δε θα έχει θετική επίδραση σε εκείνον. Τι θα κάνει, λοιπόν, ο αριστούχος μαθητής; Θα καταφέρει να επιβιώσει στη ζούγκλα που λέγεται ανθρώπινη κοινωνία; Δεν μπορούμε να μαντέψουμε αλλά σίγουρα μπορούμε να αναμένουμε το καλύτερο απότελεσμα. Ο άνθρωπος, συνήθως, καταφέρνει αυτά που επιθυμεί και έτσι, αυτός ο μαθητής, θα επιβιώσει, θα κοινωνικοιηθεί, θα χαμογελάσει, θα ανοίξει τους ορίζοντές του.

Τι θα γίνει, όμως, με το μαθητή που είχει επιλέξει μόνος του να κυνηγά βαθμούς; Τώρα πια δεν είναι μέλος ενός σχολικού συγκροτήματος, αλλά μέλος του μεγάλου σχολείου της ζωής. Κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του ικανότητες, κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να ασχοληθούν με κάποια επιστήμη, δηλαδή να γίνουν γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, Παράλληλα, υπάρχουν οι καλλιτέχνες που σου παρουσιάζουν ένα κόσμο γεμάτο χρώματα μέσα από τους πίνακές τουα, υπάρχουν άνθρωποι που σε εντυπωσιάζουν με τις χειροτεχνίες τους καθώς παίρνουν ένα ξυλάκι και μια κλωστή για να φτιάξουν ένα μοναδικό αντικείμενο διακόσμησης. Κάθε άνθρωπος, που δεν ήταν ο καλύτερος μαθητής στην τάξη, τώρα ως ενήλικας έχει ξεχωρίσει για κάτι αφού έχει βρει την κλίση του ή γενικότερα τον εαυτό του. Μπορεί να κάνει συζητήσεις ποικίλου περιεχομένου, έχει γενικές γνώσεις όπως για την ιστορία άλλων χωρών, για τα πλάσματα του ζωικού βασιλείου, για την παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία. Αλλά δεν είχε και δε θα έχει μεγάλους βαθμούς. Ο πρώην αριστούχος μαθητής θα μπορεί να συναναστραφεί μαζί του; Αυτός ο μαθητής θα καταλάβει ότι ο συνομιλητής του είναι αριστούχος ή θα τον περιθωριοποιήσει επείδη δεν πήρε ποτέ τον καλύτερο βαθμό στο σχολείο;

Πότε ένας υποψήφιος για ένα δίπλωμα της γαλλικής γλώσσας έχει επιτύχει και πότε έχει αποτύχει; Ανεξάρτητα αν θα αποκτήσει ή δε θα αποκτήσει το δίπλωμα, ο μαθητής έχει σημειώσει την πρώτη επιτυχία του μόλις πέρασε το κατώφλι του εξεταστικού κέντρου. Ως ενήλικας, πια, είναι αριστούχος όταν έχει μάθει να διαχωρίζει το σωστό από το λάθος, όταν σέβεται τον συνάνθρωπό του, όταν δεν καταφεύγει σε εγληματικές πράξεις, όταν δεν ποδοπατά τον συνάνθρωπο για να πετύχει ο ίδιος, όταν έχει ήθος και ηθική. Ο μαθητής που δεν πήρε το μεγαλύτερο βαθμό επειδή δε μπορούσε ή επειδή δεν ήθελε, τώρα είναι ο καλύτερος μαθητής. Έχει άποψη, ακούει και σέβεται τον άλλον με διαφορετική άποψη, ενημερώνεται για την επικαιρότητα, δεν πείθεται από μια είδηση που είδε σε κάποιο ιστότοπο και ψάχνει να την επαληθεύσει. Δεν δέχεται να γίνει το υποχείριο ενός περίγυρου αλλά παράλληλα δε θέλει να χειραγωγεί τον άλλον. Δέχεται να ανοίξει τους ορίζοντές του, έχει απορίες, έχει προβληματισμούς και ξέρει ότι δεν ξέρει τα πάντα.

Ο ενήλικας συνεχίζει να παίρνει μεγάλους βαθμούς, όταν, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης για τη γαλλική λογοτεχνία, ιστορία, φιλοσοφία και γενικότερα για το γαλλικό πολιτισμό δεν στέκεται ως ένας παρατηρητής. Συνομιλεί με τους άλλους και ξέρει να δώσει πληροφορίες για προσωπικότητες που πιθανόν αναφερθούν. Αναφέρεται το όνομα του Μολιέρου και έκεινος λεέι ότι πρόκειται για το δραματουργό που άλλαξε τα δεδομένα του θεάτρου το 17ο αίωνα με έργα των οποίων τα μηνύματα είναι διαχρονικά και όχι αναχρονιστικά. Αναφέρεται το όνομα Ζαν-Πωλ Σαρτρ και εκείνος μπορεί να καταλάβει για ποιον άνθρωπο γίνεται λόγος. Καταλαβαίνει ότι μιλάμε για τον φιλόσοφο που έθεσε τις ρίζες του υπαρξισμού υποστήριζοντας ότι «ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για ό,τι κάνει». Ακούει το όνομα Βολταίρος και σε καμία περίπτωση δεν το αγνοεί. Συγκεκριμένα δεν σκέφτεται ότι κάποτε άκουσε αυτό το όνομα, αλλά μπορεί να πει ότι ο Βολταίρος είναι ο Διαφωτιστής που έθεσε την αρχή της ελευθερίας του λόγου όταν ο ίδιος υποστήριξε: «Δεν συμφωνώ ούτε με μια λέξη από όσα λες, αλλά θα υπερασπιστώ ακόμα και με το τίμημα της ζωής μου το δικαίωμά σου ελεύθερα να λες τα όσα πρεσβεύεις.». Κάποιος ξεκινάει μια συζήτηση για το κακό που κάνει ο άνθρωπος στον άνθρωπο και εκείνη τη στιγμή αναφέρεται σε έναν άλλο φιλόσοφο, στον Αλμπέρ Καμύ. Ο μαθητής, που τώρα πια είναι ενήλικας, συμμετέχει στη συζήτηση και αν έτυχε να διαβάσει τη «Πανούκλα» για κάποιο γαλλικό δίπλωμα, αναφέρει στο συνομιλητή του: «…ότι ο βάκιλος της πανούκλας δεν πεθαίνει και δεν εξαφανίζεται ποτέ, […], η πανούκλα θα ξυπνήσει τα ποντίκια της και θα τα στείλει να ψοφήσουν σε μια ευτυχισμένη πολιτεία».

Αναρίθμητα παραδείγματα μπορούν να αποδείξουν αν πρέπει ή όχι να κυνηγάμε τους βαθμούς. Εκείνο, όμως, που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι ο άνθρωπος δεν υπάρχει χωρίς να είναι άνθρωπος. Μπορεί να γεννιόμαστε ανθρώπινα όντα αλλά γινόμαστε άνθρωποι μέσω της γνώσης. Εξάλλου, «η γνώση είναι δύναμη».

Related posts

Leave a Comment

Seo wordpress plugin by www.seowizard.org.