Χριστοδούλου, Νικόλας

RS Icon White Border

της Εύης Μαρκουίζου

 Nicolas Christodoulou     Ο μήνας Μάρτιος είναι αφιερωμένος σε έναν άνθρωπο που αρκετοί τον γνωρίζουν και δε σταματούν να μιλούν για εκείνον κυρίως κατά τη διάρκεια των εξεταστικών περιόδων. Το όνομά του είναι συνδεδεμένο με τις γαλλικές εξετάσεις και για όσους έχουν κάνει περισσότερη έρευνα με τη διάδοση των γαλλικών στην Ελλάδα. Σε αυτό το άρθρο, θα γνωρίσουμε, λοιπόν, το Δρ. Νικόλα Χριστοδούλου, καθηγητή γαλλικής γλώσσας, Υπεύθυνο της Υπηρεσίας Εξετάσεων και Πιστοποιητικών του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδος και Πρόεδρο του ελληνικού παραρτήματος του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα. (AMOPA)

Δίπλα σε αυτόν τον καθηγητή έμαθα, αρχικά ως μαθήτρια, να μελετάω σωστά ώστε κάθε φορά να πετυχαίνω στις εξετάσεις για την απόκτηση των γαλλικών διπλωμάτων. Έπειτα, έμαθα να αγαπώ περισσότερο τα γαλλικά καθώς προετοιμαζόμουν για να λάβω μέρος στις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Στη συνέχεια, ως φοιτήτρια, διάβασα προσεκτικά το συγγραφικό του έργο για να μπορέσω να λάβω τις απαραίτητες γνώσεις ώστε να μπω στο χώρο της διδασκαλίας. Όταν ξεκίνησα να διδάσκω, ήξερα ότι το πτυχίο δεν ήταν επαρκές και ότι χρειαζόμουν περισσότερη καθοδήγηση. Επομένως, με τη πάροδο των ετών δε δίστασα να ζητήσω τις συμβουλές του και μέσα από τις απαντήσεις του να προσπαθώ να βελτιώνομαι. Ακόμα και η απόφασή μου να γίνω εξετάστρια στα διπλώματα DELF/DALF/SORBONNE, προέρχεται από την επίδραση του λόγου του, όταν βρέθηκα στο πρώτο του μάθημα κατά τη διάρκεια του οποίου με έπεισε ότι συνειδητοποιημένος καθηγητής είναι εκείνος που δεν εγκαταλείπει ποτέ τη μόρφωση. Εξάλλου το να είσαι καθηγητής δεν σημαίνει ότι διδάσκεις, αλλά ότι διδάσκεσαι καθώς διδάσκεις.

Ποιός είναι, λοιπόν, ο Δρ. Νικόλας Χριστοδούλου;

 

Εύη Μαρκουίζου
Θα θέλαμε να μάθουμε για τη καταγωγή σας και τις σπουδές σας.
Νικόλας Χριστοδούλου
Κατάγομαι από την κατεχόμενη Κύπρο, από τη περιοχή της Αμμοχώστου. Έφυγα από τη χώρα μου μετά την εισβολή των Τούρκων το 1974 και ήρθα στην Αθήνα. Επέστρεψα ξανά στην Κύπρο και είπα ότι θα φύγω για τη Γαλλία. Έδωσα τις απαιτούμενες εξετάσεις ενώ είχα ήδη δώσει τις Παγκύπριες. Είχα επιλέξει γαλλική φιλολογία, αγγλική φιλολογία, ελληνική φιλολογία και Νομική Αθηνών. Πέρασα και στις τέσσερις και με υποτροφία στη Γαλλική φιλολογία. Επέλεξα τη Γαλλική παρά τις αντιδράσεις των γονιών μου που προτιμούσαν τη Νομική. Εγώ, όμως, επέμενα και γι” αυτό πάντα λέω ότι είναι σημαντικό να κάνεις κάτι με πάθος. Τελείωσα τη σχολή σε τρία χρόνια αντί σε τέσσερα και παράλληλα δούλευα. Τότε είχα μια μεγάλη δασκάλα, τη κα. Gisèle Vivier στην οποία είναι αφιερωμένη η αίθουσα δίπλα από το γραφείο μου στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος. Κάθε μέρα έκανα μαζί της Λογοτεχνία σε ένα σπίτι όπου δίδασκε σε μαθητές ανεξαρτήτως της οικονομικής θέσης τους. Δε δίσταζε να δίνει χρήματα από το συρτάρι της σε όσους δεν είχαν. Παρακολούθησα τη διδασκαλία της και έτσι έμαθα να αγαπάω τη Λογοτεχνία. Στα τρία χρόνια που δούλευα είχα πάρει δύο προαγωγές, Στη δεύτερη παραιτήθηκα και πήγα στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια ενός καλοκαιριού, παρακολουθούσα καθημερινά μαθήματα Λογοτεχνίας έξι ωρών στη Σορβόννη. Στην επιστροφή, όμως, αντί για Λογοτεχνία, επέλεξα να σπουδάσω Διερμηνεία. Έκανα εγγραφή στο ESIT και έγινα αποδεκτός. Δύο μέρες, πριν φύγω, λαμβάνω μια επιστολή ότι δεν δεχόντουσαν εκείνη τη χρονιά όσους είχαν την ελληνική γλώσσα ως μητρική. Είχα πει ότι αν δεν σπουδάσω αυτό, θέλω μόνο Λογοτεχνία και μόνο στη Σορβόννη. Συνεπώς, έκανα εσπευσμένες διαδικασίες για να γίνω αποδεκτός στη Λογοτεχνία. Βρήκα το καθηγητή, παρουσίασα την εργασία μου πάνω στον Proust και έγινα δεκτός. Είχα άλλο καθηγητή ως υπεύθυνο και παρακολουθούσα άλλο, συγκεκριμένα το κ. Raimond. Η παρακολούθηση των μαθημάτων διήρκησε τέσσερα χρόνια. Με έβαζε να κάθομαι εκ δεξιών του και μου έλεγε: «Αθηναίε μου, ελάτε κοντά μου». Του έλεγα ότι δεν είμαι Αθηναίος και μου απαντούσε: «Πας Έλληνας είναι Αθηναίος».

 

Εύη Μαρκουίζου
Για ποιο λόγο επιλέξατε τη Διερμηνεία;
Νικόλας Χριστοδούλου
Μου άρεσαν οι γλώσσες. Ήμουν σε ένα από τα πρώτα συνέδρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έγινε στο ξενοδοχείο Intercontinental στην Αθήνα. Τότε η Ελλάδα δεν είχε πλήρη ένταξη. Μιλούσα με ένα διερμηνέα, τον De Ryck, που μιλούσε άριστα ελληνικά. Τον ρώτησα πώς έμαθε να μιλάει τη γλώσσα και μου είπε ότι την έμαθε πολύ καλά διότι παρακολουθούσε τους λόγους του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ήταν πολύ δύσκολο να τον καταλάβει και όταν τα κατάφερε, είπε ότι έμαθε ελληνικά. Μου έκανε εντύπωση η απάντησή του και σκέφτηκα ότι έτσι μπορώ να μιλώ μια άλλη γλώσσα. Με ενημέρωσε για το ESIT το οποίο δεχόταν φοιτητές με πανεπιστημιακό δίπλωμα από σχολές Οικονομικών ή από τη Νομική. Επειδή διάβαζα πάρα πολύ πολιτική και εφημερίδες τακτικά, ήμουν ενήμερος. Επομένως, δε θα είχα πρόβλημα στην συνέντευξη.

 

Εύη Μαρκουίζου
Για ποιό λόγο επιστρέψατε στην Ελλάδα;
Νικόλας Χριστοδούλου
Λόγω της εγκυμοσύνης της γυναίκας μου. Ήθελε να γεννήσει στην Ελλάδα ώστε να είναι κοντά στην οικογένειά της. Συμφώνησα αλλά είπα ότι θα πάμε στην Αθήνα. Θα έμενα εκεί για μικρό χρονικό διάστημα επειδή θα πήγαινα στη Κύπρο και έπειτα θα επέστρεφα στο Παρίσι. Τότε μια φίλη μου μου είχε κάνει κάποιες γραπτές αιτήσεις σε σχολεία όπως στο Αμερικάνικο Κολλέγιο Αθηνών, στο Γαλλικό Ινστιτούτο και σε ένα άλλο γαλλόφωνο σχολείο. Λίγο πριν την επιστροφή μου στο Παρίσι για να ανανεώσω την άδεια παραμονής, πέρασα από μια συνέντευξη και προσελήφθην στο Κολλέγιο. Έφυγα, όμως, για το Παρίσι για να κάνω την ανανέωση και επέστρεψα στην Αθήνα. Έτσι, ξεκίνησα να διδάσκω στο Κολλέγιο. Ένα χρόνο μετά βρέθηκα με ώρες στο Γαλλικό Ινστιτούτο με το οποίο συνεργαζόταν. Τρία χρόνια μετά με κάλεσε ο Ακόλουθος της Πρεσβείας, Διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου ο φιλόσοφος Michel Guérin και μου είπε ότι με έχουν παρακολουθήσει και ότι μου προτείνουν να φύγω από την εκπαίδευση για να αναλάβω κάτι νέο. Εγώ δεν δέχτηκα και έφυγα. Πήγα στο Παρίσι. Μετά από μια αστεία επιστολή και ένα δείπνο, δέχτηκα. Θυμάμαι ότι είχα αναλάβει ένα γραφείο με ένα πράσινο τηλέφωνο και τίποτα άλλο. Ξεκινήσαμε από το μηδέν και χτίσαμε σιγά σιγά. Αυτό που τους έκανε να μου κάνουν αυτή την πρόταση ίσως ήταν το γεγονός ότι δεν είχα κανέναν γνωστό στο συγκεκριμένο χώρο. Τότε θέλαμε να αλλάξουμε το σύστημα εξετάσεων και να φέρουμε τα DELF/DALF. Η συγκεκριμένη απόσταση από το προσωπικό που δεν γνώριζα καν με βοήθησε όταν έκανα αλλαγές στο σύστημα. Με εμπιστεύτηκαν απόλυτα.

 

Εύη Μαρκουίζου
Αγαπάτε τη δουλειά σας;
Νικόλας Χριστοδούλου
Ο καθένας πρέπει να μάθει να κάνει τη δουλειά του με πάθος. Αν δε κάνεις τη δουλειά σου με πάθος, αλλά βάσει της αμοιβής, βάσει του ωραρίου, βάσει του αν σου αρέσει ή δε σου αρέσει ο χώρος εργασίας τότε θα αποτύχεις. Θεωρώ ότι όλοι οι καθηγητές είμαστε λειτουργοί, λειτουργοί παιδείας. Ως λειτουργοί παιδείας, πρέπει να έχουμε μια διπλή οπτική γωνία και ένα διπλό στόχο. Από τη μία να λειτουργούμε προς εξυπηρέτηση των καθηγητών και των παιδιών που ασχολούνται με το γαλλικό πολιτισμό, τη γαλλική γλώσσα, τη γαλλική εκπαίδευση. Από την άλλη, λόγω της ιδιότητός μου ως Υπεύθυνος της Υπηρεσίας Εξετάσεων, πρέπει να είσαι αυστηρός όσον αφορά στις βαθμολογίες. Όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι η χορήγηση των διπλωμάτων γίνεται με αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης. Προσπαθώ να εξηγήσω σε όσους είναι δυσαρεστημένοι ότι οι εξετάσεις δεν είναι φόβος αλλά πιστοποίηση γνώσεων μεσαίου επιπέδου. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να επιχειρηματολογούν σωστά κάτι το οποίο λείπει αρκετά από την ελληνική εκπαίδευση.

 

Εύη Μαρκουίζου
Πρόκειται δηλαδή για το επιχειρηματολογείν όπως είχατε αναφέρει σε προηγούμενη συνέντευξή σας στη Δημόσια Τηλεόραση;
Νικόλας Χριστοδούλου
Ναι. Ως χώρος έχουμε αποδείξει ότι είμαστε διαφανέστατοι. Ουδείς ποτέ αδικείται. Υπάρχει δυσκολία να γίνει αντιληπτό το ευρωπαϊκό σύστημα, δηλαδή το σύστημα των δεξιοτήτων του Συμβουλίου της Ευρώπης και το γεγονός ότι κανείς δε γνωρίζει τη τελική βαθμολογία του παιδιού όταν αξιολογεί μέρος των δεξιοτήτων και όχι το σύνολο, για ευνόητους λόγους.

 

Εύη Μαρκουίζου
Πώς νιώθετε όταν έρχεστε στη δουλειά;
Νικόλας Χριστοδούλου
Δεν έρχομαι ποτέ στη δουλειά νιώθοντας κουρασμένος ακόμα και αν δεν έχω κοιμηθεί. Είμαι από τους ανθρώπους που έρχονται πρώτοι στο γραφείο το πρωί γιατί μου αρέσει να συνδυάζω τη δουλειά όταν ανεβαίνει ο ήλιος και όχι όταν δύει. Πρέπει να είμαστε ευχάριστοι και ευγενείς με τους ανθρώπους. Ίσως κάποιες φορές έχω ξεπεράσει τα όρια όταν ο άλλος τα ξεπερνά και φωνάζει. Τους καταλαβαίνω, όμως, γιατί πιθανώς δεν εξυπηρετούνται σε άλλους χώρους. Βέβαια όταν κάποιος έρχεται στο γραφείο και του εξηγήσουμε, καταλαβαίνει και φεύγει χωρίς κανένα αίσθημα αδικίας.

 

Εύη Μαρκουίζου
Θεωρείται ότι η απόκτηση διπλωμάτων είναι απαραίτητη;
Νικόλας Χριστοδούλου
Δυστυχώς σήμερα λόγω του αγγλοσαξονικού συστήματος που έχει επιβληθεί, όπου και να πάμε, σε ένα βιογραφικό σημείωμα δε μπορούμε να αποδείξουμε ότι γνωρίζουμε άλλη γλώσσα με κάποιο άλλο τρόπο. Παλαιότερα δεν υπήρχε η μανία επιβεβαίωσης αφού το βασικό ήταν η προφορική συνέντευξη και η αποστολή ενός γραπτού κειμένου. Σήμερα οι περισσότεροι δεν γράφουμε, αλλά επικοινωνούμε με γραπτά μηνύματα, μέσα από τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Οπότε κάποιος βλέπει λιγότερο το γραπτό μας λόγο. Και αυτό είναι ένα μείον το οποίο συμπληρώνει το γαλλικό σύστημα διπλωμάτων που υποχρεώνει το παιδί να γράψει την έκθεσή του και όχι να διορθωθεί μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή. Είμαι ενάντια σε αυτή τη διόρθωση γιατί είναι απρόσωπη. Ναι, φυσικά τα παιδιά να δίνουν τα διπλώματα διότι νιώθουν μια επιβεβαίωση και μπορούν να τα προσθέσουν στο βιογραφικό τους. Αλλά θα έπρεπε μετά από χρόνια να γίνεται μια συμπληρωματική πιστοποίηση μέσω συνέντευξης και ενός γραπτού λόγου, δοκιμίου ή επιστολής διότι δε μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι μιλάει μια γλώσσα αν δεν τη χρησιμοποιεί επί μακρόν.

 

Εύη Μαρκουίζου
Ποιά είναι η άποψή σας για τη κατάργηση της επάρκειας;
Νικόλας Χριστοδούλου
Εμείς λέμε ότι μπορούν να τη καταργήσουν. Επάρκεια έχει κάποιος που έχει τελειώσει το Πανεπιστήμιο, έχει κάνει συνεχείς σπουδές. Απλά να πρέπει να δούμε κάποιος που έχει επάρκεια γνώσης με ποιά διδακτική μέθοδο και με ποιά μεθοδολογία μπορεί να διδάξει.

 

Εύη Μαρκουίζου
Τί είναι για εσάς η διδασκαλία;
Νικόλας Χριστοδούλου
Η διδασκαλία είναι όπως το θέατρο. Όταν ξεκίνησα με διδασκαλία στο Κολλέγιο Αθηνών, είπα στα παιδιά την πρώτη μέρα ότι θα κάνουμε μια συμφωνία. Όλη τη χρονιά θα κάνουμε θεατρικές παραστάσεις. Με μια διαφορά, ο υπεύθυνος του θεάτρου θα είμαι εγώ και εσείς θα είστε οι παίκτες, οι δράστες σύμφωνα με το δρώμενο που θα επιλέξουμε. Άρα πρέπει να συμφωνήσουμε από την αρχή ότι οι ρόλοι είναι διαφορετικοί. Εσείς θα σέβεστε το ρόλο μου και εγώ τους δικούς σας. Αν αντιληφθούμε αυτό το πράγμα, τότε η διδασκαλία θα είναι πολύ ευχάριστη. Θα κάνουμε τόσες πολλές παραστάσεις όσες και οι διδακτικές περίοδοι. Ακόμα και η γραμματική μπορεί να είναι μια θεατρική παράσταση με τον τρόπο που θα τη δουλέψουμε. Ο καθηγητής πρέπει να ξεφεύγει από τη περιβόητη ύλη και τις ασκήσεις, Πρέπει να δίνει το γνωστικό αντικείμενο σε πολιτιστικό και κοινωνικό επίπεδο μέσα από τη ξένη γλώσσα. Δε νοείται να διδάσκω μια ξένη γλώσσα και να ξέρω μόνο να κάνω ασκήσεις, να γράφω μια επιστολή. Πρέπει να γνωρίζω το πολιτισμό της χώρας για να είμαι πιο φιλελεύθερος, πιο ανοικτός στους ανθρώπους. Νομίζω ότι γινόμαστε πιο δημοκρατικοί όταν γνωρίζουμε μια, δύο, τρεις, τέσσερις γλώσσες και διαφορετικούς πολιτισμούς.

 

Εύη Μαρκουίζου
Τα γαλλικά αποτελούν για εσάς μια γλώσσα που διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες ή ένα μέσο επικοινωνίας;
Νικόλας Χριστοδούλου
Είναι και τα δύο. Αν θέλαμε να είναι ένα επικοινωνιακό εργαλείο, θα μαθαίναμε 500-600 λέξεις για να πάρουμε ένα ταξί, φεύγοντας από το αεροδρόμιο, θα μαθαίναμε πώς να παραγγείλουμε σ” ένα εστιατόριο, πώς να κάνουμε μια κράτηση σε ξενοδοχείο. Δε χρειάζονται και πολλά. Ο άνθρωπος δεν ασχολείται μόνο με τα bona temporalia, είναι ένα ον που σκέπτεται. Επομένως, πρέπει να εντρίψει περισσότερο στον πολιτισμό του καθώς και σ” εκείνο άλλων χωρών. Η Γαλλία έχει το εξής διαφορετικό κυρίως από τον αγγλοσαξονικό πολιτισμό. Δεν υπάρχει χωρίς πολιτισμό. Γι” αυτό βλέπετε ότι στις μεθόδους υπάρχουν κείμενα λογοτεχνίας, ποίηση, θέατρο, νουβέλα και μετά, σε ποιο τεχνικό επίπεδο, η σύνθεση, το δοκίμιο. Ο άνθρωπος μέσα από τη γλώσσα πρέπει να σκέπτεται. Αν θεωρήσουμε ότι η γλώσσα είναι το είναι, τότε για να μπορώ να γίνω δύο είμαι, δηλαδή να σκέφτομαι περισσότερο και καλύτερα, πρέπει να μάθω τις δύο γλώσσες πολύ καλά. Η γλώσσα δεν είναι μόνο ο προφορικός ή γραπτός λόγος, αλλά το σύνολο του μιμητισμού, των χειρονομιών. Για να τα μάθω πρέπει να εισχωρήσω περισσότερο στον πολιτισμό της χώρας. Όταν εισχωρήσω περισσότερο στο γαλλικό πολιτισμό, θα αντιληφθώ περισσότερο την ελληνική καταγωγή αφού τα γαλλικά γράμματα είναι επηρεασμένα πολύ μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα από την ελληνική γραμματεία. Άρα ανακαλύπτω την ελληνική γλώσσα μέσα από τη γαλλική γλώσσα.

 

Εύη Μαρκουίζου
Τα ελληνικά έχουν απλοποιηθεί;
Νικόλας Χριστοδούλου
Τα ελληνικά έχουν απλοποιηθεί επειδή στα ελληνικά σχολεία δεν υπάρχουν υποχρεωτικά βιβλία λογοτεχνίας. Θα έπρεπε να επανέλθει το συγκεκριμένο σύστημα για να μπορεί ο μαθητής να δουλεύει κάποιο βιβλίο με το καθηγητή του και να εμπλουτίσει το λεξιλόγιό του. Εξάλλου, εμπλουτίζω το λεξιλόγιο σημαίνει εμπλουτίζω τη σκέψη μου, σκέφτομαι καλύτερα, δεν σκέφτομαι απλοϊκά, κρίνω καλύτερα. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι να ανεβάσουμε το επίπεδο των παιδιών περισσότερο. Όμως, χρειαζόμαστε και εμείς μια συνεχή επιμόρφωση.

 

Εύη Μαρκουίζου
Πιστεύετε ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ των διπλωμάτων DELF/DALF και εκείνων της Σορβόννης; Εγώ, για παράδειγμα, πιστεύω ότι τα διπλώματα της Σορβόννης μυούν τους μαθητές στη Λογοτεχνία.
Νικόλας Χριστοδούλου
Κάθε δίπλωμα έχει διαφορετική αξία. Όσον αφορά στη Λογοτεχνία, οι υποψήφιοι των Sorbonne θυμούνται μετά από χρόνια τους Camus, Proust, Le Clézio, Modiano. Μένουν στα παιδιά πράγματα που δεν κατάφερε να τους αφήσει κανένα άλλο μάθημα.

 

Εύη Μαρκουίζου
Κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης αναφέρατε τα τρία σίγμα, δηλαδή συμμαχία, συνεταιρισμός, συνεργασία. Σήμερα, υπάρχουν πράγματι;

 

Νικόλας Χριστοδούλου
Συμμαχία: Πιστεύω ότι μέσα από τις γλώσσες γινόμαστε περισσότερο σύμμαχοι με τις γαλλόφωνες χώρες και όχι μόνο της Ευρώπης. Το βλέπουμε στον εκπαιδευτικό χώρο κυρίως από τους Έλληνες φοιτητές που αν πάνε για μεταπτυχιακά στη Γαλλία, στο Βέλγιο ή στην Ελβετία δεν παραπονιούνται ότι δεν ένιωσαν σαν στο σπίτι τους. Καταφέραμε αυτή η συμμαχία να υπάρχει διαχρονικά. Φαίνεται και από τον Ακαδημαϊκό Φοίνικα. Σε κάθε συνέδριο παρευρίσκονται 500 μέλη από διαφορετικές χώρες και η αντιμετώπιση τους προς την Ελλάδα είναι πάντα φιλική.

Συνεταιρισμός: Θα υπάρξει όταν οι άνθρωποι νιώσουν ότι δεν υπάρχει αδικία μεταξύ τους. Αλλά αυτό δεν είναι εύκολο. Πρέπει να μάθουμε να μη ρίχνουμε τις ευθύνες σε άλλους.

Συνεργασία: Είναι καθημερινό θέμα. Δεν γράφω ποτέ στους καθηγητές Κυρίες, Κύριοι Καθηγητές αλλά αγαπητοί συνεργάτες επειδή είναι συνεργάτες. Πιστεύω ότι δεν υπάρχω αν δεν υπάρχετε. Είναι θέμα σεβασμού. Αν δεν σέβεσαι τον άλλον, δε θα νιώσεις και δε θα νιώσει ο άλλος ότι είναι συνεργάτης. Όσο περισσότερο σέβεσαι τον άλλον τόσο καλύτερος γίνεσαι και ο ίδιος.

 

Εύη Μαρκουίζου
Πόσα χρόνια είστε στο Γαλλικό Ινστιτούτο ;
Νικόλας Χριστοδούλου
Είμαι εδώ 25 χρόνια. Ήμουν πρώτα Αναπληρωτής και μετά έγινα Υπεύθυνος της Υπηρεσίας Εξετάσεων. Τα τρία πρώτα χρόνια είχα ταυτόχρονα και διδασκαλία. Μετά συνέχισα με άλλο τρόπο αφού κάνω την επιμόρφωση στους καθηγητές με εξαίρετους συνεργάτες όπως την κα. Βαρβάρα Στυλιανού.

 

Εύη Μαρκουίζου
Πάντα αναρωτιόμουν πώς είναι δυνατόν ο διευθυντής εξετάσεων να διδάσκει. Φαντάζομαι ότι το θέλετε πολύ;
Νικόλας Χριστοδούλου
Ναι, έτσι είναι. Και βέβαια δεν υπάρχει ξεχωριστή αμοιβή και θα ήθελα να το ξεκαθαρίσω αυτό. Δε μπορείς, αν δεν είσαι μέσα στα πράγματα, να διευθύνεις τα πράγματα. Όταν πηγαίνω στην επαρχία εξετάζω πάντα τα παιδιά μαζί με τους άλλους καθηγητές για να ξέρω τι γίνεται, τί χρειάζεται, τί λείπει. Όσον αφορά στη διδασκαλία των καθηγητών αποτελεί μια πρόκληση για εμένα. Για να διδάξουμε τους καθηγητές, ανανέωση δικαιώματος έχουμε και εμείς κάθε τρία χρόνια. Από φέτος κάθε πέντε χρόνια. Φέτος, μετά από τρία χρόνια, παρακαθίσαμε σε εξετάσεις εξ αποστάσεως σε δύο διαφορετικές φάσεις διάρκειας 8 ½ και 5 ½ ωρών αντίστοιχα. Όσον αφορά στο τομέα της Λογοτεχνίας, είναι κάτι που μου αρέσει. Έχω αναλάβει ένα μάθημα για Sorbonne C3, συγκεκριμένα Proust. Είχα βέβαια πάντα τη συνδρομή και τη συμπαράσταση του εκάστοτε Ακολούθου της Πρεσβείας και ιδίως του σημερινού Διευθυντή, κ. Olivier Descotes. Βρισκόμαστε σε ένα χώρο που σου δίνει τη δυνατότητα να διαφωνείς, να συμφωνείς, να εκφράζεσαι, να επιχειρηματολογείς για να αποδείξεις αν έχεις δίκιο ή άδικο. Το πιο σημαντικό είναι η μεγάλη συνεργασία που έχουμε με την πλειοψηφία των καθηγητών οι οποίοι πρέπει να έχουν καταλάβει ότι ο στόχος μας είναι να προχωρούμε όλοι μαζί για να γίνει αυτό το θαύμα που λέγεται Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος. Οι λίγοι εκπαιδευτικοί, που δεν το κατάλαβαν, είναι όσοι δεν ήρθαν ποτέ εδώ για να συνεργαστούμε. Λυπούμαι διότι έχω πει πολλές φορές ότι δυνατό Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος σημαίνει δυνατή γαλλική παιδεία στην Ελλάδα. Πρέπει όλοι να είμαστε μαζί. Με αυτή τη συνεργασία που έχουμε θα προχωρήσει περισσότερο η Γαλλική γλώσσα. Δεν είναι τυχαίο ότι στα διπλώματα DELF/DALF/SORBONNE είμαστε από τους πρώτους παγκοσμίως. Αυτό δείχνει ότι εξακολουθούμε να αγκαλιάζουμε το γαλλικό πολιτισμό.

 

Εύη Μαρκουίζου
Ως Υπεύθυνος της Υπηρεσίας Εξετάσεων του Γαλλικού Ινστιτούτου, ποιά είναι η εμπειρία σας μέχρι τώρα;
Νικόλας Χριστοδούλου
Οι εξετάσεις δεν είναι στατικές. Αναπτύσσονται, αλλάζουν, προχωρούν όπως όλα τα πράγματα. Αλλά αυτό δεν είναι πάντα αποδεκτό από τον κόσμο ο οποίος θέλει μια τυπολογία. Δεν καταφέραμε ακόμα να τους δείξουμε ότι τα πάντα ρει. Αλλά η εμπειρία μου στις εξετάσεις είναι θετική και ευχάριστη παρά την εργασία που υπάρχει. Σε οποιαδήποτε πόλη της Ελλάδος πάω, ξέρω ότι κάπου εδώ έχουμε κάποιο άτομο που είναι συνεργάτης μας, εκεί έχουμε κάποιο άλλο άτομο που είναι υποστηρικτής μας. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι είναι φάροι, που πραγματικά αγαπούν το χώρο της εκπαίδευσης, τις εξετάσεις, τη γαλλική γλώσσα. Νιώθεις αυτή τη συμπαράστασή τους πολύ έντονα.

 

Εύη Μαρκουίζου
Σας βοήθησε αυτή η θέση, λοιπόν, όχι απλά να συμβάλετε στη διάδοση της γαλλικής γλώσσας αλλά και στην ανάπτυξη των διαπροσωπικών σχέσεων;

Νικόλας Χριστοδούλου
Με βοήθησε στη δημιουργία αυτού του δικτύου. Το δίκτυο αυτό αναπτύχθηκε χάρη σε αυτό το σύστημα. Όλοι έμαθαν ότι είμαστε στη διάθεσή τους, ότι μπορούν να πάρουν τηλέφωνο οποιαδήποτε στιγμή και ότι θα τους απαντήσουμε έστω και με καθυστέρηση!

Εύη Μαρκουίζου
Είμαστε μια οικογένεια;

Νικόλας Χριστοδούλου
Βεβαίως. Είμαστε μια οικογένεια δυνατή και αλληλέγγυα που αν καταλάβει τη δύναμή της θα επιβάλλει τα γαλλικά στα λύκεια που προσπαθούμε τόσα χρόνια.

 

Εύη Μαρκουίζου
Θα ενισχύσει και την συμμαχία Ελλάς-Γαλλία;
Νικόλας Χριστοδούλου
Είναι ενισχυμένη, υπάρχουν όλοι οι φορείς. Αυτό φαίνεται και από την συνέντευξη του Συμβούλου της Πρεσβείας μας, κ. Olivier Descotes, στην εφημερίδα «Το Βήμα» που λέει ότι είμαι Έλληνας και αισθάνομαι ότι ανέκαθεν ήμουν Έλληνας. Αυτό το φιλελληνικό ρεύμα που ξεκινά από το Delacroix και τον Hugo συνεχίζεται ακόμα.

 

Εύη Μαρκουίζου
Πείτε μας λίγα λόγια για την AMOPA (Σύνδεσμος Μελών του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα).
Νικόλας Χριστοδούλου
Ξεκινήσαμε το 2007 δειλά-δειλά με τη πρώτη βράβευση που είχα. Υπάρχουν τρεις κλίμακες ο Ιππότης, ο Αξιωματικός και ο Ταξιάρχης που δίνονται από τον Υπουργό Παιδείας της Γαλλίας που απευθύνεται στο Πρωθυπουργό ο οποίος τις εγκρίνει. Οι προτάσεις γίνονται από την Πρεσβεία και το Μορφωτικό τμήμα της αντίστοιχης χώρας ή απευθείας από τη Γαλλία. Όταν μου έγινε η απονομή του Ιππότου, είχα πει στο λόγο μου ότι ο στόχος μου είναι η Ελλάδα να μπει σε αυτή τη μεγάλη οικογένεια της AMOPA. Έχει μεγάλη ισχύ με δύο γραφεία στο Παρίσι το ένα εκ των οποίων βρίσκεται μέσα στο Υπουργείο Παιδείας. Ο Υπουργός Παιδείας της Γαλλίας είναι ο Πρόεδρος του Ακαδημαϊκού Τάγματος. Το Συμβούλιο απαρτίζεται από 24 μέλη εκ των οποίων τα 2 δεν είναι Γάλλοι και ψηφίζονται από το σύνολο των μελών, από τους 500 δηλαδή που είναι παρόντες. Τότε ξεκινήσαμε με μια μικρή ομάδα ανθρώπων να γίνουμε ένα παράρτημα της Γαλλίας. Είδαν ότι προχωρούσαμε δυναμικά με εκδηλώσεις. Από τότε μέχρι τώρα δεν έχουμε πάρει ούτε μια επιχορήγηση από τη Γαλλία. Είμαστε αυτοχρηματοδοτούμενοι και οργανώνουμε όλες τις εκδηλώσεις μόνοι μας. Ξεκινήσαμε τη διαδικασία για την αναγνώριση στην Ελλάδα. Μετά καταθέσαμε το καταστατικό στο Ειρηνοδικείο, και μεταφρασμένο στη Γαλλία. Μετά από αρκετό χρονικό διάστημα, πήραμε έγκριση. Έγιναν δύο εκλογές, οι δεύτερες μέσω δικηγορικού γραφείου των Αθηνών με κλειστούς φακέλους για να είμαστε νόμιμοι. Το 2012 καταχωρηθήκαμε επίσημα στην Ελλάδα και δημιουργήθηκε η AMOPA Hellas. Για όλες αυτές τις ενέργειες τα πέντε τελευταία χρόνια θεωρούμαστε η πιο δυναμική αντιπροσωπεία του εξωτερικού. Δώσαμε το καταστατικό μας στη Γερμανία, στη Φινλανδία, στην Ελβετία και στη Κύπρο για να κάνουν αντίστοιχο. Υπάρχουν δύο είδη παραρτημάτων, τα αυτόνομα και τα ημιαυτόνομα. Θεωρούμαστε πλέον αυτόνομο παράρτημα με όλα τα δικαιώματα λογοτύπων και χρήση ταυτοτήτων. Φέτος κάναμε μια δωρεά. Στα δύο καλύτερα παιδιά, που συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο από τα γαλλόφωνα σχολεία, τους προσφέραμε δύο αεροπορικά εισιτήρια για το Παρίσι. Τα αποτελέσματα έχουν ήδη ανακοινωθεί. Την προηγούμενη χρονιά είχαμε κάνει εκδηλώσεις σχετικά με τη Λογοτεχνία. Άνθρωποι αφήνουν τα δικά τους παραρτήματα και μεταφέρονται στην AMOPA Hellas όπως ο αναλυτής του Proust, Luc Fraisse, ο καθηγητής του Montpellier III, κ. Αγγελόπουλος. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για εμάς. Προσπαθούμε να κάνουμε και άλλες ενέργειες. Μέχρι τώρα ασχοληθήκαμε κυρίως με τους καθηγητές. Στέλνουμε τα πάντα σε φιλμ στη Γαλλία για να υπάρχει η σφυρηλάτηση των αγαστών μας σχέσεων. Σύμφωνα με μία επιστολή που έλαβα, η Πρόεδρος από το γαλλικό παράρτημα στο 9ο, 10ο και 11ο διαμέρισμα στο Παρίσι αναφέρει ότι την είχαμε επηρεάσει πολύ με την παρουσία μας πέρυσι και φέτος όλο το παράρτημα κάνει εκδρομή στην Ελλάδα από τις 19/4 ως τις 27/4. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει Δελφούς, Επίδαυρο, Ολυμπία. Γίνεται, έτσι, προώθηση του ελληνικού πολιτισμού.

 

Εύη Μαρκουίζου
Γενικά, όμως, η AMOPA έχει ως στόχο τη διάδοση της γαλλικής γλώσσας;
Νικόλας Χριστοδούλου
Βεβαίως, είναι στο καταστατικό. Δημιουργήθηκε από το Αυτοκράτορα Ναπολέοντα και θεσμοθετήθηκε με τη Πέμπτη Δημοκρατία. Είναι πάντα υπό την αιγίδα του εκάστοτε Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας και του Υπουργού Παιδείας της Γαλλίας. Είναι ένας πολύ μεγάλος οργανισμός. Εκδίδουμε και το περιοδικό μας τρεις φορές το χρόνο με σημαντικά άρθρα. Πέρυσι στο συνέδριο στη Nantes, ο Πρόεδρος είπε ότι η Ελλάδα δίνει πολλά μαθήματα γιατί πάντα όλοι είναι παρόντες χωρίς να ζητήσουν τίποτα. Κληθήκαμε στη Βουλή της Γαλλίας και μιλήσαμε για το θέμα που ήταν τότε υπό συζήτηση σχετικά με τη δυνατότητα στα Γαλλικά Πανεπιστήμια να γίνεται η διδασκαλία και στην αγγλική γλώσσα. Διαφωνούσαμε αλλά δεν πέρασε η πρότασή μας. Θα κάνουμε και νέες ενέργειες το 2015. Το πρώτο εξάμηνο θα είναι για τα νέα παιδιά και το δεύτερο εξάμηνο είναι έκπληξη. Έχουμε και την συνεργασία των καθηγητών της Σορβόννης που είναι μέλη της AMOPA, όπως οι Olivier Soutet, Denis Labouret και Luc Fraisse.

 

Εύη Μαρκουίζου
Τι σημαίνει για εσάς Λογοτεχνία;
Νικόλας Χριστοδούλου
Καταρχάς δεν έχει περάσει μια μέρα χωρίς να διαβάσω Λογοτεχνία. Πιστεύω ότι οι φίλοι που δεν μας πρόδωσαν ποτέ είναι τα βιβλία. Σε δύσκολες στιγμές προστρέχεις πάντα εκεί. Στο καιρό του πολέμου ήμουν πολύ μικρός και θυμάμαι ότι υπήρχε στη Κύπρο η περιοδεύουσα βιβλιοθήκη. Στο σπίτι μας είχαμε πάρα πολλά βιβλία. Είχα δανειστεί, όμως, τους «Άθλιους» του Victor Hugo και πριν το πόλεμο είχα φτάσει στο τέλος του πρώτου τόμου. Στη διάρκεια του πολέμου δεν διάβασα γιατί τρέχαμε να σωθούμε. Πολύ αργότερα είπα ότι θα πάρω εκείνο που είχα αφήσει στη μέση. Η Λογοτεχνία για μένα είναι όπως η Φιλοσοφία. Έχει σημεία που σε κάνουν να σκέφτεσαι περισσότερο. Εγώ ασχολούμαι με τον Proust, το διδακτορικό μου το έχω κάνει στο έργο του. Δεν έχω, όμως, προλάβει ακόμα να τον μελετήσω όσο θέλω. Αλλά, έχω βρει μέσα από εκείνον τη φιλοσοφία. Εξάλλου η αισθητική και η φιλοσοφία είναι μέσα στο έργο του Proust.

 

Εύη Μαρκουίζου
Μπορεί, όμως, κάποιος να μάθει τον Proust αφού εκφράζεται με ένα μοναδικό τρόπο;
Νικόλας Χριστοδούλου
Η διαφορά είναι ότι ο Proust ξεφεύγει από το μυθιστόρημα του 19ου αιώνα όπου έχουμε τους Balzac, Stendhal, Flaubert οι οποίοι μας δίνουν μια ιστορία. Η περιγραφή του Proust δεν είναι ίδια με εκείνη του Balzac. Ο Proust περιγράφει στο έργο του «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο», που αποτελείται από επτά τόμους, αντί το πρόσωπο, πώς είναι το φως έξω, πώς είναι τα αρώματα. Τον ενδιαφέρει περισσότερο η αισθητική. Με τις φράσεις ή τις αναπολήσεις είναι περισσότερο στο παρελθόν και το παρόν παρά στο μέλλον. Κάποιες φορές έχουμε το μέλλον, όταν μας δίνει ένα σημείο. Για παράδειγμα συναντά τη Gilberte και μετά από 1500 σελίδες μας αναλύει το σημείο για το οποίο μας είχε μιλήσει. Αυτό είναι μοναδικό. Μπορείς, επίσης, να διαβάσεις ανεξάρτητα το ένα μέρος από το άλλο.

 

Εύη Μαρκουίζου
Καταφέρνεις, όμως, να κατανοήσεις το συγκεκριμένο έργο με αυτό τον τρόπο;
Νικόλας Χριστοδούλου
Δεν είσαι υποχρεωμένος να το διαβάσεις με τη σειρά επειδή δε θα διαβάσεις μια ολόκληρη ιστορία. Τον Proust ενδιαφέρει, μόνο, ο χρόνος και όχι η ιστορία των προσώπων. Το χρόνο τον βλέπουμε ως χρόνο στο τέλος όταν έχουν γεράσει τα πρόσωπα. Εκεί βλέπουμε την Odette που είναι η διαχρονική ομορφιά, όπου της λέει ο αφηγητής ότι αν ήμουν γλύπτης, τότε θα σας είχα αποτυπώσει ως την αιώνια ομορφιά τη στιγμή που οι άλλοι δεν αναγνωρίζονται. Η Λογοτεχνία μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα αντικαθιστούσε και την Ιστορία. Όμως με τον Proust βλέπουμε το Ά Παγκόσμιο Πόλεμο μέσα από μια άλλη οπτική γωνία. Στέκομαι σε αυτόν γιατί δεν υπάρχει καμία λογοτεχνική σύγκριση σε παγκόσμιο επίπεδο όπου να μη λένε ότι αυτό μοιάζει με Proust. Δε δικαιώθηκε, όμως, στα πρώτα χρόνια αλλά σήμερα είναι ο μεγαλύτερος Γάλλος συγγραφέας του 20ou αιώνα.

 

Εύη Μαρκουίζου
Μήπως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν ήταν εύκολη η κατανόηση γραφής του αφού μας μιλάει για την έννοια του χρόνου με ένα διαφορετικό τρόπο;
Νικόλας Χριστοδούλου
Στη Λογοτεχνία μπορούμε να πούμε ότι το πριν δεν υπάρχει πλέον, το τώρα το ζεις, το μέλλον δεν το γνωρίζεις. Μέσω του Proust, βρίσκουμε τη σημασία του χρόνου σε αυτή τη τριπλή διάσταση. Το πιο τετριμμένο με τη Madeleine, που μας φέρει χρόνια πίσω, είναι αυτό που με έκανε να ασχοληθώ με τον Proust. Την πρώτη φορά που τον διάβασα, είδα ότι έφαγε αυτό το γλυκό και τον πήγε πίσω. Ήθελα να γυρίσω στα παιδικά μου χρόνια. Αυτό έγινε με τη γεύση και το άρωμα. Συγκεκριμένα είχα μυρίσει ένα άγριο λεμόνι και ξαφνικά με πήγε στη παιδική μου ηλικία. Είπα ότι αυτή ήταν η δύναμη του Proust και έτσι, αποφάσισα ν” ασχοληθώ με το έργο του.

 

Εύη Μαρκουίζου
Ο Marcel Proust είναι, λοιπόν, ο αγαπημένος σας λογοτέχνης;
Νικόλας Χριστοδούλου
Ναι, βεβαίως. Εξάλλου δίνει μια κοινωνιολογική διάσταση με τις τάξεις. Αν και θεωρήθηκε κοσμικός και κατηγορήθηκε από τον Sartre για αυτό, ο Proust κάνει το αντίθετο, δείχνει ότι δεν υπάρχουν τάξεις,. Δείχνει ότι κανείς δεν είναι αυτό που βλέπουμε, ότι ένας άνθρωπος είναι πάρα πολλοί άνθρωποι μαζί. Πρόκειται για εστίαση. Μπορούμε να εστιάσουμε έναν άνθρωπο και να πούμε δύο διαφορετικά πράγματα για εκείνον την ίδια στιγμή; Δε γίνεται, παρά μόνο στη ζωγραφική. Μετά το θάνατό του, φάνηκε η σημασία του. Τη περίοδο του θανάτου του είχαν γίνει πάρτυ και σ” ένα από αυτά ο καθένας μπορούσε να μεταμφιεστεί σε κάποιο πρόσωπο από το «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο» εκτός από αφηγητής γιατί αυτό θα αποτελούσε ιεροσυλία.

 

Εύη Μαρκουίζου
Για ποιο λόγο ξεκινήσατε να γράφετε;
Νικόλας Χριστοδούλου
Μέσα από τα μαθήματα καταλάβαινα ότι οι άνθρωποι ζητούσαν κάτι διαφορετικό. Τους δίναμε συμβουλές για παράδειγμα πώς θα γράψουν το δοκίμιο αλλά δεν υπήρχε κάτι γραμμένο. Τότε οι καθηγητές δεν ήταν πολύ εξοικειωμένοι με το Ιντερνέτ και ήθελαν κάποια βοήθεια. Δεν έγραψα ποτέ για το DELF για να μην κατηγορηθώ ότι ήξερα για την αλλαγή λόγω της θέσεως μου. Έγραψα για το DALF C2 επειδή τότε δεν ασχολήθηκε κανείς. Βέβαια, κάθε φορά που το κοιτάω τώρα, λέω ότι θα έκανα αλλαγές. Σχετικά με το βιβλίο μου για το Sorbonne C2 με απασχολούσε το θέμα με τις προτάσεις που είχα γράψει από τα ελληνικά στα γαλλικά οι οποίες βοηθούν τον άνθρωπο να κατανοήσει τη δομή της γλώσσας. Σκεφτόμουν ότι αν έγραφα θεωρία γραμματικής, θα ήταν κουραστικό για τον καθηγητή. Αν έγραφα κάτω από την πρόταση θεωρία γραμματικής, θα ήταν πάλι κουραστικό. Ο καθηγητής είναι ένας έξυπνος άνθρωπος ο οποίος συνεχώς αναζητά, συνεχώς μαθαίνει. Πρόκειται για ένα από τα πιο έξυπνα επαγγέλματα διότι σε κρατάει σε έγερση σε όλη σου τη ζωή, είσαι πάντα νέος. Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι θα βρει μόνος του τη θεωρία και θα μπορέσει μέσα από τις προτάσεις να κάνει μαθήματα. Μετά πρόσθεσα τις ιδέες μου στο δοκίμιο παρά το γεγονός ότι είναι κάπως προσωπικές. Αλλά με αυτό το τρόπο μπαίνεις κάπως στη θέση του υποψηφίου. Το τελευταίο μου βιβλίο που αφορά το exposé αποτελεί μια υπόσχεση στο γιο μου ο οποίος είναι στο Παρίσι και μου είχε αναφέρει ότι οι φοιτητές δυσκολεύονται σε αυτό. Το έγραψα, λοιπόν, αντί να δώσω μόνο το πλάνο αφού πρόκειται για προφορικό λόγο. Πιστεύω ότι αν είναι γραμμένο, βοηθάει τον αναγνώστη να το καταλάβει.

 

Εύη Μαρκουίζου
Τα γαλλικά τί είναι για εσάς;
Νικόλας Χριστοδούλου
Για μένα το είναι, για το κόσμο η ελευθερία έκφρασης. Το είδαμε εξάλλου με τα τελευταία γεγονότα στο περιοδικό «Charlie Hebdo». Δεν υπάρχει σε καμία χώρα τόση μεγάλη ελευθερία έκφρασης και αυτό το δίνει η γαλλική γλώσσα που σε κάνει να σκέφτεσαι διαφορετικά, να δρας διαφορετικά, να αντιδράς διαφορετικά. Αυτός που έχει κάνει κλασσικές σπουδές στη γαλλική γλώσσα δε μπορεί να είναι φανατισμένος με θρησκείες, με ακραίες πολιτικές καταστάσεις.

 

Εύη Μαρκουίζου
Θα σας πως κάποιες λέξεις και θα μου δώσετε μια δική σας λέξη που σας εκφράζει.

Εύη Μαρκουίζου
IFA

Νικόλας Χριστοδούλου
Πολιτισμός

Εύη Μαρκουίζου
AMOPA

Νικόλας Χριστοδούλου
Παιδεία

Εύη Μαρκουίζου
Μαθητές

Νικόλας Χριστοδούλου
Μέλλον

Εύη Μαρκουίζου
Καθηγητές

Νικόλας Χριστοδούλου
Επένδυση

Εύη Μαρκουίζου
Οικογένεια

Νικόλας Χριστοδούλου
Σημαντική

Εύη Μαρκουίζου
Γαλλία

Νικόλας Χριστοδούλου
Φάρος

Εύη Μαρκουίζου
Ελλάδα

Νικόλας Χριστοδούλου
Ιστορία

Εύη Μαρκουίζου
Κύπρος

Νικόλας Χριστοδούλου
Αδικία

Εύη Μαρκουίζου
Κάπου εδώ η συνέντευξή μας έφθασε στο τέλος της. Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τον χρόνο σας.
Νικόλας Χριστοδούλου
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τη συνεχή συνεργασία μας. Ευχαριστώ πάρα πολύ τον εκδοτικό οίκο Πατάκη για τη δουλειά που κάνει σχετικά με τα γαλλικά.
Seo wordpress plugin by www.seowizard.org.