Λιτρέ, Εμίλ (1801-1881)

Ένας άνθρωπος που θα αφιερώσει τη ζωή του στην ανάλυση φιλοσοφικών ζητημάτων, που θα μελετήσει τη γαλλική γλώσσα και θα δημιουργήσει ένα από τα πιο γνωστά λεξικά, θα γεννηθεί το 19ο αιώνα και το όνομά του θα συνδεθεί απόλυτα με τα γράμματα και τη φιλοσοφία παρά το πάθος του για την Ιατρική!

Ο Εμίλ Λιτρέ γεννιέται την 1η Φεβρουαρίου 1801 στο Παρίσι. Πρόκειται για το γιο του Μισέλ-Φρανσουά Λιτρέ και της Σοφί Ζοανότ. Οι γονείς του δεν αποδέχονται τον τρόπο ζωής και δεν ακολουθούν τις ιδέες της εποχής τους. Αντιθέτως, είναι ελεύθεροι σκεπτικιστές και δεν υιοθετούν τίποτα απόλυτο που είναι ήδη θεσπισμένο. Αναζητούν την αιτία μιας κατάστασης και προσπαθούν να εξηγήσουν το κάθε τι μέσω της εκλογίκευσης. Καταφέρνουν να υποστηρίζουν τις θέσεις τους μέσω της πνευματικής καλλιέργειας, αφού διαβάζουν ποικίλα βιβλία πολιτικού, θρησκευτικού, κοινωνικού περιεχομένου τα οποία δεν αναφέρονται αποκλειστικά στο γαλλικό πολιτισμό. Συνεπώς, το πατρικό σπίτι του Εμίλ Λιτρέ είναι γεμάτο από βιβλιοθήκες με σημαντικά βιβλία τα οποία χρησιμοποιούνται από τον πατέρα του για την εκπαίδευση τη δική του καθώς και του αδερφού του Βαρθολομαίου.

Ο Εμίλ θα πραγματοποιήσει τις σπουδές του στο λύκειο Λουί λε Γκράν και παράλληλα θα προσπαθεί να τελειοποιήσει τις ξένες γλώσσες που έχει ήδη μάθει όπως αγγλικά, ιταλικά, γερμανικά, ελληνικά και λατινικά. Επιπλέον, μαθαίνει ακόμα μια γλώσσα, τη σανσκριτική, που είναι μια από τις επίσημες γλώσσες της Ινδίας. Αρκετά εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ο Εμίλ, παρά το νεαρό της ηλικίας του, δεν ξέρει απλά να χρησιμοποιεί αυτές τις γλώσσες για να επικοινωνεί προφορικά αλλά γνωρίζει άψογα τη γραφή τους. Παρ’όλο που ως φοιτητής ξεχωρίζει για την ευφράδεια του λόγου του, για την παρουσίαση επιχειρημάτων όταν συμμετέχει σε συζήτηση φιλοσοφικού περιεχομένου, προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι αποφασίζει το 1822 να γίνει ιατρός. Έτσι, τα χρόνια που ακολουθούν είναι φοιτητής ιατρικής και αφιερώνει το χρόνο του στη μελέτη, την έρευνα και τις εργασίες. Ωστόσο, το 1827, πεθαίνει ο πατέρας του και η οικογένειά του αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες. Συνεπώς, ο Λιτρέ να διακόπτει τις σπουδές του και κάνει μαθήματα ελληνικών ή λατινικών για να βοηθήσει με το δικό του τρόπο.

Το 1831, ξεκινά να εργάζεται στην εφημερίδα Νασιονάλ διαβάζοντας αγγλικά ή γερμανικά άρθρα με σκοπό να ξεχωρίσει τα πιο σημαντικά για δημοσίευση. Το 1837, συνεχίζει τις σπουδές του στην Ιατρική, παρακολουθεί διάφορα ιατρικά σεμινάρια, επισκέπτεται νοσοκομεία και ιδρύει το ιατρικό περιοδικό Η Εμπειρία. Αλλά το ενδιαφέρον του θα επικεντρωθεί στη μελέτη του έργου του Ιπποκράτη (460 π.Χ.-377 π.Χ.), του πατέρα της Ιατρικής, του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου που απελευθέρωσε την ιατρική από διάφορες προκαταλήψεις και την καθιέρωσε ως ανθρωποκεντρική επιστήμη. Επομένως, αποφασίζει να μελετήσει το έργο του Ιπποκράτη και να το μεταφράσει στα ελληνικά. Το 1836, εκδίδει άρθρα στο Περιοδικό των δύο κόσμων όπως «Οι Μεγάλες Επιδημίες», «Νέες έρευνες γεωμετρών για τη θερμότητα της γης» και δείχνει ένα διπλό χαρακτήρα, αφού από τη μία μιλάει ο ιατρός και από την άλλη ο φιλόσοφος.

Σε θρησκευτικό επίπεδο, όντας αγνωστικιστής, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει απόδειξη που να επιβεβαιώνει την ύπαρξη του θεϊκού στοιχείου. Ωστόσο, το 1837, αποφασίζει να παντρευτεί με μία κοπέλα που είναι απόλυτα θρησκευόμενο άτομο και ακολουθεί τις αρχές του χριστιανισμού. Θα μείνουν μαζί μέχρι το τέλος της ζωής του Εμίλ και θα αποκτήσουν την κόρη τους Σοφί.

Το 1839, δημοσιεύεται ο πρώτος τόμος της μετάφρασης των «Έργων του Ιπποκράτη» εντυπωσιάζοντας το λογοτεχνικό και ιατρικό κοινό. Πρόκειται για μια εργασία που μαρτυρά τη μεθοδικότητα του και τις γνώσεις του Εμίλ. Χάρη σε αυτό το έργο, παίρνει μια θέση στην Ακαδημία Εγγραφών και Καλλιγραφίας που ιδρύθηκε το 1663. Ο Εμίλ συνεχίζει τη μετάφραση του συγκεκριμένου έργου που θα ολοκληρωθεί το 1861.

Παράλληλα, συνεχίζει τη μελέτη φιλοσοφικών κειμένων και βρίσκει τα κείμενα του Γάλλου φιλοσόφου, δημιουργού της κοινωνιολογίας και του Θετικισμού Ογκίστ Κοντ (1798-1857). Έτσι, του δίνεται η ευκαιρία να μελετήσει το νέο φιλοσοφικό δόγμα, δηλαδή το Θετικισμό, σύμφωνα με το οποίο ένας φυσικός νόμος είναι αληθής μόνο όταν επαληθεύεται λογικά. Ο Εμίλ, μέσω της μελέτης των αρχών του συγκεκριμένου φιλοσοφικού δόγματος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τον εκφράζει και έτσι, παρουσιάζει τις ιδέες του στο έργο του με τον τίτλο «Εκλογικευμένη Ανάλυση των μαθημάτων της θετικής Φιλοσοφίας».

Το 1844, η Ακαδημία Εγγραφής και Καλλιγραφίας ξεκινά την έρευνα για τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με τη γαλλική λογοτεχνία για να εκδώσει το έργο «Λογοτεχνική ιστορία της Γαλλίας». Η συνεισφορά του Εμίλ είναι σημαντική χάρη στις γνώσεις του για την αρχαία γαλλική γλώσσα και τη λογοτεχνία με αποτέλεσμα το όνομά του να συμπεριληφθεί στους τόμους ΧΧΙ, ΧΧΙΙ και ΧΧΙΙΙ. Μετά την Επανάσταση του 1848 (22-25/2 1848), ο Λιτρέ στρέφεται περισσότερο προς τη δουλειά και τη μελέτη του Θετικισμού. Παρατηρεί ότι το συγκεκριμένο φιλοσοφικό δόγμα δεν τον εκφράζει απόλυτα αλλά δε θέλει να το αναφέρει στον Ογκύστ Κοντ ο οποίος εκτός από δάσκαλός του είναι και φίλος του. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Γαλλικής Αυτοκρατορίας (1852-1870), παίρνει την απόφαση να απομακρυνθεί από το πολιτικό σκηνικό και να ασχοληθεί με τη λογοτεχνία και την Ιατρική. Το 1851, μεταφράζει το «Εγχειρίδιο φυσιολογίας» του Γερμανού ιατρού Μίλερ (1801-1858) προσθέτοντας ένα φιλοσοφικό κείμενο στο οποίο περιγράφει το ρόλο της φυσιολογίας στη σειρά των επιστημών. Το 1855, ξεκινά την τροποποίηση του «Νέου Λεξικού ιατρικής, χειρουργικής, φυσικής, χημείας και φυσικής ιστορίας» που είχε γραφεί από το Γαλλοβέλγο παιδίατρο και φυσιολόγο Πιερ-Υμπέρ Νιστέν (1771-1818) και εκδοθεί το 1812.

Το 1858, ο Ογκύστ Κοντ πεθαίνει και ο Εμίλ μπορεί πλέον να εκφράσει ελεύθερα την άποψή του σχετικά με το Θετικισμό. Ένα χρόνο μετά, δημοσιεύει το άρθρο «Λόγια της θετικιστικής φιλοσοφίας». Όμως, το 1863, παρουσιάζει ένα νέο έργο με τίτλο «Ογκύστ Κοντ και η θετικιστική φιλοσοφία» στο οποίο αναφέρει τα σημεία του Θετικισμού που δεν αποδέχεται. Παράλληλα τονίζει ότι υποστηρίζει το συγκεκριμένο φιλοσοφικό χωρίς να πιστεύει σε μια θρησκεία της ανθρωπότητας. Την ίδια χρονιά προτείνεται στη Γαλλική Ακαδημία αλλά τελικά απομακρύνεται έπειτα από τις αντιθέσεις του επισκόπου της Ορλεάνης Φελίξ Αντουάν Φιλιμπέρ Ντιπανλού (1802-1878). Λίγα χρόνια μετά, οι καθολικοί θεωρητικοί τον κατηγορούν ως άθεο και ο Λιτρέ τους απαντά δημοσιεύοντας το 1870 το άρθρο του «Η οργανική προέλευση της Ηθικής».

Έπειτα, θέλοντας να ασχοληθεί περισσότερο με το λογοτεχνικό του έργο χωρίς να έχει ενεργό ρόλο στην πολιτική ζωή της Γαλλίας μετακομίζει με την οικογένειά του στη Βρετάνη. Όμως, σύντομα θα αλλάξει τόπο διαμονής αφού θα γίνει καθηγητής ιστορίας και γεωγραφίας στη Πολυτεχνική Σχολή του Μπορντό. Ο πολιτικός κόσμος θα τον αναζητήσει και τελικά, το 1871, θα εκλεγεί στην Εθνοσυνέλευση. Λίγους μήνες μετά, θα ονομαστεί μέλος του γενικού συμβουλίου στο καντόνι του Σαν Ντενί. Το Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, θα εκλεγεί από τη Γαλλική Ακαδημία παρά τις όποιες αντιθέσεις.

Το 1872, ο Εμίλ Λιτρέ θα εκπλήξει το κόσμο με την ολοκλήρωση ενός έργου που θα αποκαλύψει τις γνώσεις του για τη λειτουργία της γαλλικής γλώσσας. Χάρη σε αυτό, η φήμη του θα εξαπλωθεί παγκόσμια. Πρόκειται για το «Λεξικό της Γαλλικής Γλώσσας» που θα εκδοθεί από τον εκδοτικό οίκο Ασέτ. Ο Λιτρέ είχε αναφέρει την ιδέα του, το 1841, στο παλιό του συμμαθητή Λουί Κριστόφ Φρανσουά Ασέτ (1800-1864), ιδρυτή του εκδοτικού οίκου. Αλλά η συγγραφή του λεξικού ξεκίνησε το 1847 και διήρκεσε μέχρι το 1865. Εντωμεταξύ, η εκτύπωσή του ξεκίνησε το 1859 και έλαβε τέλος το Νοέμβριο του 1872. Το συγκεκριμένο λεξικό αποτελεί μια μοναδική λεξικογραφική δουλειά και περιέχει τις διαφορετικές ερμηνείες γαλλικών λέξεων έπειτα από μακροχρόνια μελέτη παλιών και σύγχρονων γαλλικών κειμένων.

Παρά τα θετικά σχόλια, που κερδίζει, χάρη στη κυκλοφορία του λεξικού και παρά το γεγονός ότι είναι πλέον γνωστός σε όλους τους επιστημονικούς κύκλους, δεν σταματάει τη συγγραφή του. Αντιθέτως, ξεκινά να αναδημοσιεύει παλιότερα άρθρα του ή να δημοσιεύει νέα πολιτικού ή φιλοσοφικού χαρακτήρα όπως «Η Επιστήμη στη φιλοσοφική άποψη» (1873). Μέσω του άρθρου «Για τελευταία φορά» τάσσεται υπέρ του υλισμού, του φιλοσοφικού ρεύματος που υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα δομείται από την ύλη και ότι «τίποτα δε δημιουργείται, τίποτα δε χάνεται». Ο Λιτρέ αποδέχεται την άποψη του Υλισμού σχετικά με την ανθρώπινη ύπαρξη και το θάνατο, ότι δηλαδή το σώμα, το πνεύμα και η ψυχή αποτελούν το σύνολο το οποίο παύει να υπάρχει μετά το θάνατο και δε δίνει τη δυνατότητα στη ψυχή να μεταφερθεί σε κάποιο άλλο κόσμο. Παράλληλα, ισχυρίζεται ότι σέβεται τα ιδεώδη των καθολικών και ότι δε θέλει να έρθει σε αντιπαράθεση μαζί τους. Επίσης, το 1880, εξηγεί τους λόγους για τους οποίους ασχολήθηκε με τη δημιουργία του λεξικού μέσα από το έργο του «Πως έκανα το λεξικό μου για τη γαλλική γλώσσα».

Καθώς, όμως, τα χρόνια περνούν, ο Εμίλ θα επηρεαστεί από τη σύζυγό του και τη κόρη του ώστε να ασπαστεί το καθολικισμό αλλά χωρίς να βαπτιστεί. Ο λεξικογράφος, φιλόσοφος, γιατρός και πρωταγωνιστής της πολιτικής σκηνής της Γαλλίας θα αφήσει τη τελευταία του πνοή στις 2 Ιουνίου του 1881 στο Παρίσι και θα ενταφιαστεί στο Κοιμητήριο Μονπαρνάς που ιδρύθηκε το 19ο αιώνα από το Ναπολέοντα Βοναπάρτη (1769-1821). Όμως, το έργο του θα παραμείνει ζωντανό στο χρόνο που κυλά. Επιπλέον, ένα λύκειο θα ονομαστεί Λύκειο Λιτρέ στη περιοχή Αβρανσέ.

Ο Εμίλ Λιτρέ ήταν ένας άνθρωπος που κατάφερε να καλλιεργήσει το πνεύμα του μέσω των ποικίλων γνώσεων, να συνεισφέρει στον τομέα της Ιατρικής μέσω της έρευνας, να αναζητήσει απαντήσεις στους κύκλους διαφορετικών φιλοσοφικών ρευμάτων και να αφήσει ως κληρονομιά στους μεταγενέστερους τη λειτουργία της γαλλικής γλώσσας με τη δημιουργία του λεξικού του. Εμείς, θα μπορούσαμε να μελετήσουμε το έργο του, να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας διαβάζοντας τα κείμενά του και να αναζητήσουμε τις δικές μας απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτει η σύγχρονη πραγματικότητα.

Seo wordpress plugin by www.seowizard.org.