Σαρτρ, Ζαν-Πωλ (1905-1980)

Στις αρχές του 20ου αιώνα, γεννιέται ένα σημαντικό πνεύμα του οποίου το λογοτεχνικό έργο και οι φιλοσοφικές ιδέες θα αφήσουν την σφραγίδα τους στους ανθρώπους εκείνης της εποχής και φυσικά σε εκείνους των επόμενων. Πρόκειται για τον Ζαν-Πωλ Σαρλ Αιμάρ Σαρτρ που είναι γνωστός με το όνομα Ζαν-Πωλ Σαρτρ.

Ο Ζαν-Πωλ, προερχόμενος από μια αστική οικογένεια, είναι ο μοναχογιός του Ζαν-Μπατίστ Σαρτρ (1874-1906) και της Αν-Μαρί Σβάιτσερ. Οι γονείς του γνωρίζονται το 1904 και παντρεύονται πολύ γρήγορα. Ένα χρόνο μετά, στις 21 Ιουνίου 1905, αποκτούν το πρώτο τους παιδί, δηλαδή τον Ζαν-Πωλ. Αλλά, ο Ζαν-Μπατίστ υποφέρει από εντερικό πυρετό και πεθαίνει το 1906 χωρίς ο Ζαν-Πωλ να έχει την ευκαιρία να τον γνωρίσει.

Μετά το θάνατο του συζύγου της, η Αν-Μαρί αποφασίζει να μετακομίσει στους γονείς της στην περιοχή Μεντόν λόγω μεγάλων οικονομικών δυσκολιών. Επομένως, το μικρό αγόρι περνάει ένα μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας υπό την κηδεμονία τον παππού του Σαρλ Σβάιτσερ και της γιαγιάς του Λουίζ Γκυγιεμέν. Το 1914, η οικογένεια Σβάιτσερ μεταφέρεται στο Παρίσι επειδή η σύνταξη του Σαρλ δεν είναι επαρκής για όλους. Το μικρό αγόρι λαμβάνει τα πρώτα του διδάγματα στο σπίτι των παππούδων του. Καθώς μυείται στην λογοτεχνία από τις αφηγήσεις της μητέρας του και τη μεγάλη βιβλιοθήκη του Σαρλ, μαθαίνει να διαβάζει χωρίς την βοήθεια παιδαγωγών. Αφού έχει μάθει την αλφάβητο, κατορθώνει να  διαβάζει διατρέχοντας αρκετές φορές το αγαπημένο του βιβλίο Χωρίς οικογένεια[1] του Εκτόρ Μαλό[2].

Ο Σαρλ αποφασίζει να γράψει τον εγγονό του στο Λύκειο Μονταίν. Έτσι, ο Ζαν-Πωλ μπαίνει, αρχικά στην ογδόη και έπειτα, λόγω μερικών ορθογραφικών λαθών, αποφασίζεται ότι πρέπει να μπει στη «δέκατη προπαρασκευαστική τάξη». Όμως, ο παππούς του δεν δέχεται αυτή την απόφαση. Συνεπώς, ο Ζαν-Πωλ λαμβάνει ιδιαίτερα μαθήματα από διαφορετικούς δασκάλους. Παρακολουθεί επίσης μαθήματα στο κοινοτικό σχολείο στην περιοχή Αρκασόν και στο ίδρυμα Πουπόν για ένα εξάμηνο. Το 1915, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ εγγράφεται στο λύκειο Ερρίκος ΄Δ ως «εξωτερικός μαθητής» και παραμένει εκεί μέχρι το 1917. Κατά τη διάρκεια των σχολικών του χρόνων, αποκτά νέους φίλους. Αλλά, ο μαθητής που τραβάει το ενδιαφέρον του και με τον οποίο συνδέεται με μεγάλη φιλία ονομάζεται Πωλ-Υβ Νιζάν[3].

Το 1917, η μητέρα του ξαναπαντρεύεται με έναν μηχανικό του ναυτικού που ονομάζεται Ζοζέφ Μανσύ. Έτσι, όλοι μετακομίζουν στην περιοχή Λα Ροσέλ όπου ο Ζαν-Πωλ μένει μέχρι το 1920. Πρόκειται για τρία πολύ δύσκολα χρόνια λόγω της δυσαρέσκειας που νιώθει για το νέο σύζυγο της μητέρας του. Εγγράφεται στο λύκειο της περιοχής και αντιμετωπίζει την εχθρότητα κάποιων μαθητών λυκείου. Συνεπώς, αρρωσταίνει και μεταφέρεται στο Παρίσι. Η Αν-Μαρί δεν θέλει να επιβαρυνθεί η ψυχολογική κατάσταση του γιου της και αποφασίζει εκείνος να μην επιστρέψει στην περιοχή Λα Ροσέλ.

Το 1924, μπαίνει με τον φίλο Νιζάν στην πρότυπη ανώτατη Σχολή προετοιμασίας πανεπιστημιακών στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του, γράφει ποιήματα, τραγούδια και μυθιστορήματα. Αλλά, τέσσερα χρόνια μετά, δεν πετυχαίνει στο διαγωνισμό για καθηγητές μέσης ή ανώτερης εκπαίδευσης στην Φιλοσοφία. Προετοιμάζεται ξανά για να συμμετάσχει και το 1929 γνωρίζει την Σιμόν ντε Μπωβουάρ[4] σε μια «ομάδα μελέτης». Την επόμενη χρονιά, πετυχαίνει στο διαγωνισμό ως πρώτος.

Το 1931, μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του θητείας, γίνεται καθηγητής φιλοσοφίας στο λύκειο της Χάβρης. Φαίνεται ότι δεν του αρέσει η ζωή του καθηγητή στην επαρχία αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επηρεάζει την διδασκαλία. Συγκεκριμένα, είναι ένας μοντέρνος καθηγητής που τραβάει την προσοχή των μαθητών του παρά τις αντιδράσεις μερικών συντηρητικών γονιών. Το 1933, εγκαταλείπει τη Νορμανδία για να πάει στη Γερμανία. Γίνεται οικότροφος στο Γαλλικό Ινστιτούτο του Βερολίνου καθώς διαδέχεται το φίλο του Ρεϊμόν Αρόν[5]. Ο Ζαν-Πωλ μελετάει εκεί τη φαινομενολογία[6] του Έντμουντ Χούσερλ[7] και του Μάρτιν Χάιντεγκερ[8]. Μετά το τέλος των σπουδών του, επιστρέφει στο λύκειο της Χάβρης και συνεχίζει να είναι καθηγητής.

Το 1938, γνωρίζει τη δόξα χάρη στην έκδοση του πρώτου του φιλοσοφικού και αυτοβιογραφικού μυθιστορήματος με τον τίτλο Η Ναυτία έπειτα από μια οκταετή συγγραφή και την άρνηση του εκδότη Γκαστόν Γκαλιμάρ να δεχτεί τον αρχικό τίτλο που ήταν Μελαγχολία. Παρά τις κάποιες αρνητικές κριτικές προς τον συγγραφέα, το γαλλικό κοινό τον υποδέχθηκε αμέσως. Ο πρωταγωνιστής του είναι ο ιστορικός Αντουάν Ροκαντέν, τον οποίο, κατά τη διάρκεια της συγγραφής ενός μυθιστορήματος, πιάνει συνεχώς μια ναυτία προς όλους και προς όλα. Μέσω μιας βαθιάς έρευνας, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συγγραφή είναι ο λόγος της ύπαρξης του και η θεραπεία ενάντια σε κάθε απέχθεια της ζωής. Την επόμενη χρονιά, ο Ζαν-Πωλ εκδίδει ένα άλλο βιβλίο το οποίο κερδίζει κυρίως καλές κριτικές. Πρόκειται για τη συλλογή διαφορετικών διηγημάτων με τον τίτλο Ο Τοίχος[9]. Τα διηγήματα δεν γράφονται ταυτόχρονα και φαίνεται ότι το στυλ του συγγραφέα δεν είναι πιο το ίδιο. Συγκεκριμένα, αυτές οι ιστορίες δεν μιλούν για προβλήματα ύπαρξης αλλά για πολιτικά προβλήματα που αφορούν στην κοινωνία της δεκαετίας του ’30.

Στις αρχές του ΄Β παγκοσμίου πολέμου[10], ο Ζαν-Πωλ κατατάσσεται στην Αλσατία στην υπηρεσία της μετεωρολογίας. Μένει εκεί για την περίοδο 1939-1940 και γράφει τα Τετράδια του παράξενου πολέμου που είναι δεκαπέντε στον αριθμό. Μιλάει για αυτά που εκείνος και οι άλλοι στρατιώτες κάνουν κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου και για το τέλος των νεανικών χρόνων. Εντωμεταξύ, εκδίδει το δοκίμιό του με τον τίτλο Το φανταστικό στο οποίο παρουσιάζει τη θεωρία του για την φαινομενολογία της μη πραγματικής λειτουργίας της συνείδησης. Πρόκειται για το έργο που μαρτυρά τη στροφή αυτού του ανθρώπου προς τον υπαρξισμό. Αλλά, η συγγραφή του διακόπτεται επειδή την ημέρα των γενεθλίων του το 1940 μεταφέρεται σε ένα στρατόπεδο κράτησης στη Γερμανία ως φυλακισμένος. Απελευθερώνεται το Μάρτιο του 1941 χάρη στην παρέμβαση του Πιερ Ντριέ λα Ροσέλ[11]. Η διαμονή του Ζαν-Πωλ Σαρτρ σε αυτό το στρατόπεδο είναι υπεύθυνη για την αλλαγή του κριτικού του πνεύματος και της ιδεολογίας του. Πριν τον πόλεμο, ήταν υποστηρικτής του ατομικισμού[12] ενώ, μετά από αυτή την εμπειρία, ο Ζαν-Πωλ προσεγγίζει την κοινότητα κατανοώντας ότι η αλληλεγγύη υπάρχει στην ανθρώπινη ζωή. Έτσι, ιδρύει με κάποιους διανοούμενους, όπως με τον Μωρίς Μερλώ-Ποντύ[13], το αντιστασιακό δίκτυο Σοσιαλισμός και ελευθερία. Προς τα τέλη της ίδιας χρονιάς, γίνεται καθηγητής στο λύκειο Κοντορσέ.

Ωστόσο ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ δεν εγκαταλείπει το έργο του σχετικά με την αντίσταση παρά την αποτυχία του δικτύου του. Το 1943, ανεβαίνει στο θέατρο της Πόλης στο Παρίσι το δραματικό του θεατρικό έργο Οι Μύγες που αποτελείται από τρεις πράξεις. Ξαναπαίρνει το αρχαίο ελληνικό μύθο των Ατρειδών κατά τη διάρκεια του οποίου η Ηλέκτρα συμβολίζει την αντίσταση στην καταπίεση. Εκδίδει, κατά τη διάρκεια της ίδιας χρονιάς, το φιλοσοφικό δοκίμιο που φέρει τον τίτλο Το Είναι και το Μηδέν.

Ένα χρόνο μετά, παίζεται το μονόπρακτο θεατρικό του έργο Κεκλεισμένων των θυρών στο θέατρο του Βιε-Κολονμπιέ στο Παρίσι. Ο σκοπός του είναι να παρουσιάσει με έναν αστείο τρόπο τις αρχές του υπαρξισμού στο κοινό του. Αυτό το θεατρικό έργο του δίνει την ευκαιρία να μιλήσει για την επιρροή άλλων ατόμων στην ζωή του ανθρώπου. Η διασκευή του για τον κινηματογράφο θα γίνει το 1954 υπό την σκηνοθεσία της Ζακλίν Ωντρύ[14].

Μετά από αυτή τη θεατρική παράσταση, ο Αλμπέρ Καμύ[15] τον καλεί να συμμετάσχει στο γαλλικό κίνημα αντίστασης με το όνομα Combat (Κονμπά) και εκείνος δέχεται. Επιπλέον, γράφει στην εφημερίδα Combat που είναι το όργανο τύπου της αντίστασης και που κυκλοφορεί κατά τη διάρκεια των ετών 1941-1974. Ο Σαρτρ γράφει σε αυτή το άρθρο του για την απελευθέρωση του Παρισιού και κερδίζει μεγάλη φήμη.

Μετά την απελευθέρωση του Παρισιού, οργανώνεται ένα συνέδριο «στην Αίθουσα ντε Σαντρό, στο Παρίσι, στις 29 Οκτωβρίου 1945 στις 20:30[16]» από τον όμιλο Maintenant (Μετνάν). Ο ομιλητής αυτού του συνεδρίου είναι ο Ζαν-Πωλ ο οποίος μιλάει για τον υπαρξισμό μέσω του λόγου του με τον τίτλο Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός απαντώντας σε όλες τις κατηγορίες που έχουν ήδη γίνει εναντίον σε εκείνο και στο συγκεκριμένο κίνημα.

Ο υπαρξισμός είναι, γενικά, ένα φιλοσοφικό κίνημα που ισχυρίζεται ότι ο άνθρωπος είναι ένα «μοναδικό ον[17]» ικανό να διαμορφώσει τη ζωή του και το πεπρωμένο του ανάλογα με τις επιλογές που κάνει και τις αξίες που καθορίζει για τον ίδιο. Αλλά, ο Ζαν-Πωλ διευκρινίζει αυτό που είναι ο υπαρξισμός κατά τη διάρκεια του συγκεκριμένου συνεδρίου. Υπογραμμίζει ότι στην εποχή του, ο υπαρξισμός «δεν σημαίνει απολύτως τίποτα[18]» επειδή η συγκεκριμένη λέξη χρησιμοποιείται από ανθρώπους που «θα ντρέπονταν να την ορίσουν, εφόσον, σήμερα έχει γίνει μόδα να δηλώνουμε ότι ένας μουσικός ή ότι ένας ζωγράφος είναι υπαρξιστής[19]». Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για ένα «δόγμα το λιγότερο σκανδαλώδες[20]» το οποίο «προορίζεται αυστηρά για τους τεχνίτες και τους φιλοσόφους[21]». Αυτό το κίνημα χωρίζεται σε «δύο είδη υπαρξιστών[22]», σε αυτό των «Χριστιανών[23]» και σε αυτό των «άθεων υπαρξιστών, μεταξύ των οποίων πρέπει να βάλει και τον εαυτό του[24]». Όμως, το κοινό σημείο αυτών των δύο ειδών είναι ότι η «ύπαρξη προηγείται της ουσίας[25]», δηλαδή ότι ο άνθρωπος υπάρχει πριν καθοριστεί.

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου, Ο Ζαν-Πωλ δεν εξηγεί μόνο τις θέσεις αυτού του φιλοσοφικού ρεύματος. Είναι ο πρώτος που μιλάει για την ελευθερία του ανθρώπου από μια πλευρά την οποία κανείς υπαρξιστής δεν έχει παρουσιάσει μέχρι αυτή την στιγμή. Διευκρινίζει, λοιπόν, ότι ο άνθρωπος είναι «καταδικασμένος να είναι ελεύθερος[26]» αν ο «Θεός δεν υπάρχει[27]» επειδή , σε αυτή την περίπτωση, «δεν βρίσκουμε μπροστά μας αξίες ή διαταγές που θα νομιμοποιούν την συμπεριφορά μας[28]». Διευκρινίζει ότι ο άνθρωπος είναι «καταδικασμένος, επειδή δεν δημιουργείται από μόνος του, και επιπλέον όμως ελεύθερος, επειδή την στιγμή που τον ρίχνουν στον κόσμο, είναι υπεύθυνος για ό,τι κάνει[29]».

Τελειώνει το λόγο του δηλώνοντας ότι ο υπαρξισμός δεν στοχεύει να «αποδείξει ότι ο Θεός δεν υπάρχει[30]». Αντιθέτως, ο σκοπός του είναι να δείξει στον άνθρωπο ότι «πρέπει να ξαναβρεί τον εαυτό του και να πειστεί ότι τίποτα δεν μπορεί να τον σώσει από τον ίδιο του τον εαυτό[31]».

Μετά το τέλος του συνεδρίου, ο υπαρξισμός γίνεται μόδα δεδομένου ότι οι άνθρωποι απολαμβάνουν τη μεταπολεμική περίοδο και ότι χρειάζονται να ζήσουν ελεύθεροι. Έτσι, το μέρος όπου ο Ζαν-Πωλ μένει, δηλαδή στο Σεν-Ζερμέν-ντε-Πρε, γίνεται το μέρος αυτού του νέου κινήματος. Μετά από ένα χρόνο, εκδίδει το φιλοσοφικό του έργο Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός το οποίο αποτελείται από τα λόγια που είπε κατά τη διάρκεια του συνεδρίου που είχε γίνει.

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ καταφέρνει να γίνει πολύ διάσημος χάρη στις υπαρξιστικές του ιδέες και έτσι, αποφασίζει να μην εγκαταλείψει τα γαλλικά γράμματα. Εκφράζει την άποψή του για κάθε πολιτικό ή κοινωνικό θέμα και παρουσιάζει την φιλοσοφική του ιδέα στο περιοδικό Les Temps Modernes (Λε Ταν Μοντέρν) που ίδρυσε με την σύντροφό του, δηλαδή με την Σιμόν ντε Μπωβουάρ. Έτσι, ο Σαρτρ υπερασπίζεται εκεί τις εγκαταλελειμμένες μειονότητες της εποχής του όπως τους Εβραίους στην Γαλλία και τους Μαύρους στις ΗΠΑ.

Το 1946, εκδίδει, αρχικά, το πολιτικό του δοκίμιο με τον τίτλο Στοχασμοί για το εβραϊκό ζήτημα σε μια προσπάθεια να εξηγήσει την προέλευση του αντισημιτισμού[32]. Για εκείνον, το βλέμμα του κάθε ανθρώπου είναι αυτό «που κάνει Εβραίο, έναν Εβραίο[33]». Υπογραμμίζει ότι ακόμα και οι άνθρωποι, που θέλουν να έχουν ανοιχτή σκέψη, ξεχωρίζουν για τον αντισημιτισμό τους. Συνεπώς, λέει ότι είναι ο αντισημίτης που πρέπει να αλλάξει και όχι ο Εβραίος. Έπειτα, ανεβαίνουν ταυτόχρονα δύο θεατρικές παραστάσεις στο Θέατρο Αντουάν στο Παρίσι στις 8 Νοεμβρίου 1946. Το πρώτο του μονόπρακτο έργο και με δύο πίνακες φέρει τον τίτλο Η πόρνη που σέβεται. Το δεύτερο έργο του με δύο σκηνές και τέσσερις πίνακες φέρει τον τίτλο Νεκροί χωρίς τάφο. Ο σκοπός του δραματουργού είναι να δείξει ότι οι άνθρωποι είναι ίδιοι ανεξαρτήτως του χρώματός τους. Το δεύτερο έργο θα διασκευαστεί για τον κινηματογράφο το 1952. Εντωμεταξύ, δεν σταματάει να ασχολείται με τη λογοτεχνία. Επομένως, εκδίδει στον Γκαλιμάρ το δοκίμιό του με τον τίτλο Τι είναι η λογοτεχνία. Ο σκοπός του είναι να εξηγήσει τι είναι η στρατευμένη λογοτεχνία δίνοντας τις απαντήσεις του σε τρεις συγκεκριμένες ερωτήσεις : «Τι γράφουμε;», «Γιατί γράφουμε;», «Για ποιον γράφουμε;».

Την επόμενη χρονιά, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ ασχολείται με την συγγραφή, τον κινηματογράφο, την πολιτική του έχοντας αριστερά ιδεολογία και με το θέατρο. Έτσι, εκδίδει το δοκίμιό του με τον τίτλο Μπωντλαίρ στο οποίο αναλύει τη γνώμη του για την απόφαση του Σαρλ Μπωντλαίρ[34] να οδηγηθεί προς το θάνατο μετά τις κριτικές που δέχθηκε λόγω της έκδοσης της ποιητικής του συλλογής Τα Άνθη του κακού το 1857. Όσον αφορά στην πολιτική του ιδεολογία, ο Σαρτρ, γράφοντας στο περιοδικό του, αντιτίθεται στο πόλεμο της Ινδοκίνας που γίνεται κατά τη διάρκεια της περιόδου 1946-1954. Δεν διστάζει να εκφράσει την αντίθεσή του στην πολιτική του στρατηγού Ντε Γκωλ[35] και των οπαδών του. Εντωμεταξύ, δηλώνει ότι είναι ενάντια του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, δηλαδή ενάντια της αμερικάνικης επιρροής σε διαφορετικούς τομείς όπως σε εκείνον της πολιτικής και σε εκείνον της οικονομίας σε παγκόσμια κλίμακα. Συνεπώς, ο Ζαν-Πωλ είναι ένα από τα πρόσωπα που ιδρύει το γαλλικό στρατιωτικό κόμμα με το όνομα RDR (ερ-ντε-ερ)[36] στα τέλη της χρονιάς 1947. Τα μέλη του προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα αριστερό κόμμα που θα είναι πιο δημοκρατικό από το PCF (πε-σε-εφ)[37] και πιο επαναστατικό από το SFIO (ες-εφ-ι-ο)[38]. Αλλά, αυτό το κόμμα δεν θα καταφέρει να πραγματοποιήσει το σκοπό του και οδηγείται στη διάλυσή του στις αρχές του 1948. Ωστόσο, ανεβαίνει το θεατρικό του έργο με επτά πίνακες Τα Βρώμικα Χέρια το 1948 στο θέατρο Αντουάν στο Παρίσι. Πρόκειται για ένα έργο πολιτικού και φιλοσοφικού χαρακτήρα ταυτόχρονα στο οποίο ο Ζαν-Πωλ παρουσιάζει την ύπαρξη του μαρξισμού έχοντας ενσωματώσει τον υπαρξισμό. Επιπλέον, από αυτή τη χρονιά και μέχρι το Μάρτιο του 1949, εκδίδει την εφημερίδα του La Gauche (Λα Γκος).

Το 1951, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ εκδίδει το δραματικό του έργο με τρεις πράξεις και έντεκα πίνακες με τον τίτλο Ο Διάβολος και ο καλός Θεός στο θέατρο Αντουάν στο Παρίσι. Πρόκειται για ένα θεατρικό έργο που μιλάει για τη φύση του ανθρώπου, το Θεό και το διάβολο. Την επόμενη χρονιά, γράφει το δοκίμιό του Ο Άγιος Ζενέ, ηθοποιός και μάρτυρας που αφορά στον Ζαν Γκρενέ[39]. Το 1953, κάνει τη θεατρική διασκευή, με αίτημα του Πιερ Μπρασέρ[40], του έργου Ο ηθοποιός Κιν του Αλέξανδρου Δουμά[41] που είχε γράψει το 1836, στο θέατρο Σάρα-Μπερντάρ. Ο σκοπός του ήταν να αποκαλύψει την ανθρώπινη υποκρισία στην κοινωνία.

Εντωμεταξύ, συνεχίζει να συμμετέχει στην πολιτική και μπαίνει στο PCF (πε-σε-εφ)  για την περίοδο 1952-1956. Το 1953, γίνεται πρόεδρος του συνδέσμου Γαλλία-ΕΣΣΔ[42]. Επιπλέον, μπαίνει ως μέλος στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης[43]. Το 1955, αντιτίθεται στις αντικομουνιστικές θέσεις που εκφράζει ο γαλλικός τύπος. Συγκεκριμένα, ανεβάζει το θεατρικό του έργο με οχτώ πίνακες Νεκράσοφ στο θέατρο Αντουάν στο Παρίσι. Ωστόσο, το 1956, ο Σαρτρ εκφράζει την αντίθεσή του στο γαλλικό αποικισμό που θα έχει ως συνέπεια τη δημιουργία της Γαλλικής Αλγερίας. Επομένως, μάχεται για να προστατέψει τα δικαιώματα αυτού του λαού και να τον βοηθήσει να αποκτήσει την ελευθερία του. Επιπλέον, διακόπτει οριστικά τις σχέσεις του με το PCF (πε-σε-εφ) μετά την εξέγερση της Βουδαπέστης[44]. Ωστόσο, δεν ξεχνάει ποτέ το πάθος του για το θέατρο και το 1959, ανεβάζει το θεατρικό του έργο με πέντε πράξεις Οι καταδικασμένοι της Αλτόνα στο θέατρο της Αναγέννησης. Αυτό το έργο θα διασκευαστεί για τον ιταλικό κινηματογράφο τρία χρόνια μετά. 

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ, όντας υποστηριχτής του αριστερού κόμματος, ασχολείται κυρίως με την πολιτική κατά την περίοδο 1960-1970. Πρώτον, υποστηρίζει την κουβανική επανάσταση που ξεκινάει το 1953 και τελειώνει το 1959. Μετά από κάποιες σοσιαλιστικές μεταρρυθμίσεις, το κουβανικό κομμουνιστικό Κόμμα επικρατεί τελικά το 1965. Δεύτερον, αντιστέκεται στην παρέμβαση των ΗΠΑ στο Βιετνάμ, στη Καμπότζη, στο Λάος και υποστηρίζει κάθε κομουνιστικό κίνημα στην Ινδονησία. Παράλληλα, ασχολείται με τον κινηματογράφο και το 1962, γράφει το σενάριο της αμερικάνικης ταινίας Φρόυντ: Απόκρυφα πάθη με την συνεργασία του Τζον Χιούστον[45]. Εντωμεταξύ, έχει ενεργό ρόλο στα γεγονότα του Μάη του ’68[46] στη Γαλλία δεδομένου ότι είναι υπέρ των αγώνων των εργατών και των φοιτητών. Συμμετέχει γράφοντας άρθρα στις εφημερίδες και κατεβαίνοντας στους δρόμους με τον επαναστατημένο κόσμο. Επιπλέον, υποστηρίζει το μαοϊστικό κίνημα[47] και ασχολείται με τη ισραηλοπαλεστινιακή διαμάχη αναγνωρίζοντας το Ισραηλινό Κράτος ενώ καταγγέλλει τις άσχημες συνθήκες ζωής των Παλεστίνιων.

Παρά τις πολιτικές του ασχολίες, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ δεν ξεχνάει την συγγραφή του. Έτσι, το 1964, εκδίδει το αυτοβιογραφικό του έργο που φέρει τον τίτλο Οι Λέξεις. Μετά από μια μακρά συγγραφή κατά τη διάρκεια των ετών 1953-1963, καταφέρνει να αποκαλύψει ένα μέρος της παιδικής του ηλικίας που εκτυλίχθηκε στο σπίτι των παππούδων του από τη πλευρά της μητέρας του κατά τη διάρκεια της περιόδου 1905-1917.

Αυτό το βιβλίο, που είναι αφιερωμένο στην «κυρία Ζ», δηλαδή σε μια Ρωσίδα φίλη του Σαρτρ που ονομαζόταν Λένα Ζονίνα, χωρίζεται σε δύο μέρη που φέρνουν τους τίτλους «Διαβάζω» και «Γράφω». Ο αρχικός του τίτλος ήταν Ιωάννης ο ακτήμων σε αναφορά στον Ιωάννη της Αγγλίας[48] που είχε ένα κοινό στοιχείο με τον Ζαν-Πωλ Σαρτρ· οι δύο άντρες δεν μπορούσαν να συνεχίσουν το έργο του πατέρα τους. Ο Ζαν-Πωλ «δεν ήταν ο μελλοντικός συνεχιστής του πατρικού έργου» επειδή δεν είχε πατέρα και επειδή «δεν του άνηκε τίποτα». Όσον αφορά στον Ιωάννη της Αγγλίας, δεν είχε το δικαίωμα να ανέβει στον θρόνο ή να κληρονομήσει κάτι επειδή ήταν ο τελευταίος γιος του Ερρίκου ΄Β[49] της Αγγλίας και της Ελεωνόρας της Ακουιτανίας[50].

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ μας συστήνει τα μέλη της οικογένειας της μητέρας του και μας περιγράφει τη διαμονή του στο σπίτι των παππούδων του μετά το θάνατο του πατέρα του Ζαν-Μπατίστ το 1906. Ο σκοπός του είναι να αποκαλύψει το χαρακτήρα αυτού του παιδιού που διακρινόταν για το «ναρκισσισμό» του. Συγκεκριμένα, θέλει να δείξει πως ένα τέτοιο παιδί, το οποίο ονομάζεται Πουλού, καταφέρνει να μεταμορφωθεί σε ένα συγγραφέα που είναι γνωστός σε παγκόσμιο επίπεδο με το όνομα Ζαν-Πωλ Σαρτρ. Επιπλέον, αυτό το έργο αποτελεί μια εκ βαθέως έρευνα αυτού του ανθρώπου, ο οποίος, στην ηλικία των πενήντα ετών, δεν σταματάει να αναρωτιέται για τη σημασία της ύπαρξής του στη γη.

Οι Λέξεις αποτελούν ένα αφήγημα που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη του με το στυλ της συγγραφής του. Από τη μία, Ο Ζαν-Πωλ πετυχαίνει να εξηγήσει ακόμα και τη θεωρία του για τον υπαρξισμό παρουσιάζοντας τις εμπειρίες ενός παιδιού του οποίου η γέννηση αποτελούσε ένα «θαύμα». Από την άλλη δεν παρουσιάζει κάποια γεγονότα σε χρονολογική σειρά. Αντιθέτως, αφηγείται υπό τα μάτια ενός ενήλικα γεγονότα που έχουν ήδη γίνει και που αφορούν στη ζωή ενός παιδιού το οποίο δεν υπάρχει πια. Εντωμεταξύ, κάνει πολλές αλλαγές σε αυτές τις αναμνήσεις που ανήκουν σε ένα μακρινό παρελθόν ή σε ένα παρελθόν το οποίο είναι πιθανώς ξεχασμένο από την πλευρά του αφηγητή. Έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι Οι Λέξεις αποτελούν ένα αφήγημα που δεν είναι αυτοβιογραφικό, αλλά που είναι αντι-αυτοβιογραφικό. Εξάλλου, είναι ο Ζαν-Πωλ στην ηλικία των πενήντα ετών που αποφασίζει να διηγηθεί αυτές τις αναμνήσεις.

Όπως και να ‘χει, υπάρχουν πολλές αναφορές σε βιβλία, περιοδικά περιπέτειας και σε ονόματα κλασικών συγγραφέων που πλαισιώνουν τη ζωή αυτού του παιδιού. Πραγματικά πρόσωπα που προέρχονται από βιβλία ή που δημιουργούνται από τη φαντασία ενός μικρού αγοριού αναδύονται από τις γραμμές του. Επιπλέον, ιστορίες για πρόσωπα της οικογένειάς αυτού του ανθρώπου βλέπουν το φως της μέρας σε μια προσπάθεια του Ζαν-Πωλ να ανακαλύψει πιθανώς αυτό που του μένει από την παιδική του ηλικία.

Κατά τη διάρκεια της ίδιας της χρονιάς, του απονέμουν για αυτό το έργο το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας[51]. Αλλά, δεν το δέχεται επειδή δεν θέλει να χάσει την ανεξαρτησία του και την ελευθερία του που υπερασπίζεται μέσω του υπαρξισμού. Εξάλλου, είχε ήδη αρνηθεί τη Λεγεώνα της τιμής το 1945 και μια έδρα στο Κολλέγιο της Γαλλίας. Επιπλέον, παρά τους ισχυρισμούς του σε αυτό το έργο ότι «δεν υπάρχει καλός πατέρας» και ότι «είναι ο κανόνας», υιοθετεί ένα κορίτσι εκείνη την περίοδο. Πρόκειται για την Αρλέτ Ελκαϊμ που γεννήθηκε το 1935 στην κοινότητα Κονσταντίν της Αλγερίας. Τον συνοδεύει πάντα και τον υποστηρίζει κατά τη διάρκεια των πολιτικών του ή ανθρωπιστικών του αγώνων.

Εντωμεταξύ, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ είχε ήδη γίνει ο δέκτης εχθροτήτων λόγω της αντίθεσής του στον γαλλικό αποικισμό στην Αλγερία. Συγκεκριμένα, το διαμέρισμά του και το περιοδικό του Les Temps Modernes (Λε Ταν Μοντέρν) είχαν λεηλατηθεί αρκετές φορές από την OAS (ο-α-ες)[52]. Αλλά, το 1971 και το 1973, πέφτει θύμα δύο επιθέσεων και το αποτέλεσμα της δεύτερης ήταν να χάσει την όρασή του. Όπως και να ‘χει, ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ δεν σταματά να εκφράζεται γραπτά και προφορικά. Εξάλλου, έχει πάντα την υποστήριξη της συντρόφου του Σιμόν ντε Μπωβουάρ. Αποφασίζει επίσης να προσλάβει ένα γραμματέα και επιλέγει τον Μπενύ Λεβύ (1973-1980) με τον οποίο συζητάει διαφορετικά θέματα.. Εντωμεταξύ, το 1976, δέχεται τον τιμητικό τίτλο του επίτιμου διδάκτωρ από το Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ που του απονέμεται στην Πρεσβεία του Ισραήλ στο Παρίσι από τον Εμμανυέλ Λεβινά[53]. Το 1979, κάνει την τελευταία του προσπάθεια να προσφέρει τη βοήθειά του σε ανθρώπους που την έχουν ανάγκη. Πιο συγκεκριμένα, αγνοώντας εντελώς την επιβαρυμένη του υγεία λόγω των επιθέσεων, του καπνίσματος και του αλκοόλ, πηγαίνει στα Ηλύσια Πεδία για να ζητήσει από τη γαλλική κυβέρνηση να δεχθεί την είσοδο των «boat people (μπόουτ πιπλ)», δηλαδή των προσφύγων από την Ινδοκίνα.

Από εκείνη την ημέρα, περνάει το χρόνο του με τον γραμματέα του μιλώντας για μια πληθώρα θεμάτων όπως για τον Ιουδαϊσμό. Εντωμεταξύ, ένας διάλογος ανάμεσα στον Σαρτρ και τον Μπενύ με τον τίτλο Ελπίδα τώρα δημοσιεύεται στην εφημερίδα Observateur (Οπσερβατέρ) στις 10, 17 και 24 Μαρτίου 1980. Όλος ο περίγυρος του Ζαν-Πωλ ενοχλείται επειδή σύμφωνα με αυτό το διάλογο φαίνεται ότι αυτός ο άνθρωπος στρέφεται προς τον Ιουδαϊσμό. Έτσι, ο γραμματέας κατηγορείται για τη χειραγώγηση του ηλικιωμένου άνδρα ενώ ο διευθυντής της εφημερίδας τα διαψεύδει όλα. Όπως και να ‘χει, κανείς δεν έχει το χρόνο να ανακαλύψει αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα επειδή ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ μεταφέρεται στο νοσοκομείο Μπρουσέ του Παρισιού, στις 15 Απριλίου 1980. Αυτή τη φορά ο Ζαν-Πωλ δεν μπορεί να εκφωνήσει τους πολιτικούς του λόγους ή να διηγηθεί μια φανταστική ιστορία για να ξεφύγει από το θάνατο. Έτσι, χάνει τη μάχη και αφήνει την τελευταία του πνοή μετά από πνευμονικό οίδημα. Η κηδεία του γίνεται τέσσερις μέρες μετά στο κοιμητήριο Μονπαρνάς στο Παρίσι. Τον συνοδεύουν η Σιμόν ντε Μπουβουάρ, η θετή του κόρη, οι φίλοι του, παλιοί μαθητές του, το γαλλικό κοινό και άτομα για τα οποία αγωνίστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του. Έτσι, οδηγείται στην τελευταία του κατοικία με ακολουθία πενήντα χιλιάδων ατόμων.

Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ ξεκίνησε τη συγγραφή του χάρη στο λογοτεχνικό του ταξίδι στη βιβλιοθήκη του παππού του και στις αφηγήσεις της μητέρας του. Η ανάγκη του να ξεφύγει από τα στερεότυπα της εποχής του τον οδήγησε να γίνει συγγραφέας, φιλόσοφος και κυρίως ένας άνθρωπος που δεν ξέχασε ποτέ τους συνανθρώπους του. Έτσι, ο Σαρτρ, όντας απολύτως ελεύθερος, δημιούργησε το δικό του πεπρωμένο που συνδέθηκε με την ανθρώπινη συνεισφορά. Όσον αφορά εμάς, θα μπορούσαμε να μελετήσουμε το έργο του για να δημιουργήσουμε το δικό μας πεπρωμένο!

Σημείωση : Η βιογραφία του Ζαν-Πωλ Σαρτρ που έγραψε και επιμελήθηκε η Εύη Μαρκουίζου περιέχει μεταξύ εισαγωγικών αποσπάσματα από το γαλλικό βιβλίο Les Mots (SARTRE, Jean-Paul. Les mots. Paris : Gallimard, coll. Folio n°607, 2015.) Η ελληνική απόδοση βασίζεται μερικώς στο βιβλίο Οι Λέξεις (ΣΑΡΤΡ, Ζαν-Πωλ. Οι Λέξεις. Μετάφραση: Τσολακέλλη Ειρήνη, Αθήνα : Άγρα, Μάρτιος 2008.).

———————————————————————-

Υποσημειώσεις

[1] Το μυθιστόρημα Χωρίς οικογένεια γράφτηκε από το Γάλλο μυθιστοριογράφο Εκτόρ Μαλό (1830-1907). Ο ήρωάς του είναι ένα εγκαταλελειμμένο παιδί, ο Ρεμί, που ζει μια δύσκολη ζωή αναζητώντας την καταγωγή του. 

[2] Ο Εκτόρ-Ανρί Μαλό (1830-1907), επονομαζόμενος Εκτόρ Μαλό, ήταν Γάλλος συγγραφέας και δημοσιογράφος.

[3] Ο Πωλ-Υβ Νιζάν (1905-1940) ήταν Γάλλος δημοσιογράφος, μυθιστοριογράφος και φιλόσοφος.

[4] Η Σιμόν ντε Μπωβουάρ (1908-1986) ήταν Γαλλίδα φιλόσοφος, συγγραφέας απομνημονευμάτων, επιστολογράφος και δοκιμιογράφος. Ήταν σημαντική ιδεολόγος του φεμινισμού δεδομένου ότι συμμετείχε στο κίνημα απελευθέρωσης γυναικών την δεκαετία του ’70.

[5] Ο Ραϋμόν Αρόν (1905-1983) ήταν Γάλλος φιλόσοφος, ιστορικός, πολιτικός επιστήμονας, κοινωνιολόγος και δημοσιογράφος.

[6] Η φαινομενολογία είναι ένα φιλοσοφικό ρεύμα που μελετάει τα φαινόμενα, δηλαδή τα περιεχόμενα της συνείδησης και τα βιώματα.

[7]Ο Έντμουντ Χούσερλ (1859-1938) ήταν Γερμανός φιλόσοφος που ίδρυσε το φιλοσοφικό ρεύμα με την ονομασία φαινομενολογία.

[8] Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ (1889-1976) ήταν Γερμανός φιλόσοφος και μαθητής του Έντμουντ Χούσερλ (1859-1938).

[9] Ο Τοίχος αποτελείται από τα πέντε ακόλουθα διηγήματα: Ο τοίχος, Το δωμάτιο, Ηρόστρατος, Οικειότητα, Η παιδική ηλικία ενός αρχηγού.

[10] Ο ΄Β Παγκόσμιος Πόλεμος διήρκησε από το 1939 ως το 1945. Πρόκειται για έναν από τους πιο αιματηρούς πολέμους της ανθρωπότητας που είχε σοβαρές συνέπειες σε κάθε τομέα της ανθρώπινης ζωής.

[11] Ο Πιερ Ντριέ λα Ροσέλ (1893-1945) ήταν Γάλλος συγγραφέας.

[12] Ο ατομικισμός είναι ένα φιλοσοφικό, κοινωνικό, ηθικό και πολιτικό φρόνημα που πρωτοεμφανίζεται στα τέλη του Μεσαίωνα. Ευνοεί τα δικαιώματα, τα συμφέροντα και την αξία του ατόμου σε σχέση με αυτά του συνόλου υποστηρίζοντας την αυτονομία του κάθε ατόμου απέναντι στους πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς.

[13] Ο Μωρίς Μερλώ-Ποντύ (1908-1961) ήταν Γάλλος φιλόσοφος.

[14] Η Ζακλίν Ωντρύ (1908-1977) ήταν Γαλλίδα σκηνοθέτης.

[15] Ο Αλμπέρ Καμύ (1913-1960) ήταν Γάλλος συγγραφέας, μυθιστοριογράφος, δραματουργός και δοκιμιογράφος. Θεωρείται ως ο μεγαλύτερος φιλόσοφος του 20ου αιώνα.

[16] Πηγή: https://fr.wikipedia.org/wiki/L%27existentialisme_est_un_humanisme, Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[17] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf, Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[18] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[19] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[20] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[21] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[22] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[23] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[24] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[25] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[26] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[27] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[28] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[29] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[30] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[31] Πηγή : http://prepagrandnoumea.net/hec2015/TEXTES/SARTRE%20L%20existentialisme%20est%20un%20humanisme.pdf Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[32] Ο αντισημιτισμός είναι ο όρος που δηλώνει κάθε διάκριση και εχθρότητα που εκδηλώνονται ενάντια των Εβραίων. Πρόκειται για μια μορφή ρατσισμού που είναι κυρίως θρησκευτικός και φυλετικός.  

[33] Πηγή : https://fr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9flexions_sur_la_question_juive   Ελληνική απόδοση: Εύη Μαρκουίζου

[34] Ο Σαρλ Μπωντλαίρ (1821-1867) ήταν Γάλλος ποιητής.

[35] Ο Σαρλ ντε Γκωλ (1890-1970) ήταν Γάλλος συγγραφέας, στρατιωτικός και πολιτικός.

[36] RDR : Επαναστατική δημοκρατική συνάθροιση (γαλλ. Rassemblement démocratique révolutionnaire)

[37] PCF : Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (γαλλ. Parti communiste français)

[38] SFIO : Γαλλικό τμήμα της Διεθνής εργατικής τάξης (γαλλ. Section française de l’Internationale ouvrière)

[39] Ο Ζαν Ζενέ (1910-1986) ήταν Γάλλος ποιητής και δραματικός συγγραφέας.

[40] Ο Πιερ-Αλμπέρ Εσπινάς (1905-1972), επονομαζόμενος Πιερ Μπρασέρ, ήταν Γάλλος ηθοποιός.

[41] Ο Αλέξανδρος Δουμάς (1802-1870), επονομαζόμενος Αλέξανδρος Δουμάς πατήρ, ήταν Γάλλος συγγραφέας.

[42] Ο σύνδεσμος Γαλλία-ΕΣΣΔ  δημιουργήθηκε τον Ιανουάριο του 1945 στο Παρίσι με σκοπό να προωθήσει την φιλία μεταξύ του γαλλικού λαού και εκείνου της Σοβιετικής ένωσης. Λύθηκε το 1992.

[43] Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης είναι μια διεθνής οργάνωση της οποίας ο σκοπός είναι να μάχεται για την ειρήνη, το γενικό αφοπλισμό και την προώθηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων ενάντια σε κάθε μορφή επεκτατισμού. Δημιουργήθηκε το 1949. Από το 2000, η έδρα του είναι στην Αθήνα.

[44] Η εξέγερση της Βουδαπέστης ή η επανάσταση του 1956 είναι η ονομασία της αυθόρμητης εθνικής επανάστασης ενάντια στη Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας και της πολιτικής της που είχε επιβληθεί από την ΕΣΣΔ. Αυτή η επανάσταση διήρκησε από τις 23 Οκτωβρίου ως τις 10 Νοεμβρίου 1956.

[45] Ο Τζον Χιούστον (1906-1987) ήταν Αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης.

[46] Ο όρος Μάης ’68 χρησιμοποιείται για την αναφορά σε ένα πολύμορφο γεγονός που έλαβε χώρα στη Γαλλία το Μάϊο και τον Ιούνιο του 1968. Φοιτητές, μαθητές λυκείου, καθηγητές, εργάτες διαδήλωσαν ενάντια της κυβέρνησης Σαρλ ντε Γκωλ (1890-1970) και του καπιταλισμού. Παρουσίασαν τα οικονομικά και μισθολογικά τους αιτήματα παραλύοντας τη χώρα μέσω των διαδηλώσεων τους. Ένας κύκλος συζητήσεων και συμπλοκών ταυτόχρονα ξεκίνησε ο οποίος οδήγησε στη λύση της Βουλής από τον Σαρλ ντε Γκωλ και στις εκλογές στις 23 και στις 30 Ιουνίου με τη νίκη των Γκωλικών. Επρόκειτο για ένα κοινωνικό κίνημα που αποτέλεσε την πηγή γέννησης άλλων παράλληλων εκδηλώσεων στη Γερμανία, στην Ιταλία, στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία, στο Μεξικό, στη Βραζιλία, στην Τσεχοσλοβακία και στην Κίνα. Τα αποτελέσματα του Μάη ’68 ήταν αλλαγές κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού τύπου.

[47] Το μαοϊστικό κίνημα ήταν το κομμουνιστικό κίνημα που διαμορφώθηκε στην Κίνα από τον Κινέζο πολιτικό και στρατιωτικό ηγέτη Μάο Τζεντόνγκ (1893-1976), επονομαζόμενο επίσης Μάο Τσετούνγκ, κατά τη χρονική περίοδο 1949-1976.

[48] Ο Ιωάννης της Αγγλίας (1166 ή 1167-1216), επονομαζόμενος «ακτήμων», ήταν ο βασιλιάς της Αγγλίας, λόρδος της Ιρλανδίας και δούκας της Ακουιτανίας. Έγινε Βασιλιάς της Αγγλίας το 1199 και η βασιλεία του διήρκησε μέχρι το θάνατό του.

[49] Ο Ερρίκος ΄Β (1133-1189) ήταν κόμης κόμης του Ανζού και του Μαιν, δούκας της Νορμανδίας και της Ακουιτανίας. Ήταν, επίσης, βασιλιάς της Αγγλίας από το 1154 μέχρι το 1189.

[50] Η Ελεονώρα της Ακουιτανίας (1122 ή 1124-1204) ήταν βασίλισσα της Γαλλίας για τη περίοδο 1137-1152 λόγω του γάμου της με τον Λουδοβίκο ΄Ζ (1120-1180) και βασίλισσα της Αγγλίας για την περίοδο 1154-1189 λόγω του γάμου της με τον Ερρίκο ΄Β (1133-1189).

[51] Το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας είναι ένα ετήσιο βραβείο που απονέμεται από το 1901 σε έναν μυθιστοριογράφο, σε έναν δοκιμιογράφο, σε έναν ποιητή ή σε έναν δραματουργό για τις υπηρεσίες του στην ανθρωπότητα μέσω ενός λογοτεχνικού έργου. 

[52] OAS : Η Οργάνωση του μυστικού στρατού (γαλλ. Organisation de l’armée secrète) ήταν μια γαλλική πολιτική και στρατιωτική οργάνωση που δημιουργήθηκε παράνομα. Ο σκοπός της ήταν η υπεράσπιση της γαλλικής παρουσίας στην Αλγερία.

[53] Ο Εμανυέλ Λεβινά (1906-1995) ήταν Γάλλος φιλόσοφος λιθουανικής καταγωγής.

Seo wordpress plugin by www.seowizard.org.